Giảm phát thải từ làm mát bền vững

Dẫn số liệu tính toán từ Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), giới chuyên gia năng lượng chỉ ra, điện năng dành cho làm mát hiện đã đạt 71,4 TWh, chiếm 25,2% tổng tiêu thụ điện quốc gia và dự kiến sẽ tăng gấp 3 lần vào năm 2050. Nếu thiếu các biện pháp kiểm soát kịp thời, lĩnh vực này có thể chiếm gần 10% tổng lượng phát thải khí nhà kính của Việt Nam vào năm 2030. Bên cạnh đó, khi nhiệt độ ngày càng cao, sẽ khiến nhu cầu làm mát ngày càng tăng. Giới chuyên gia nhấn mạnh, bài toán đặt ra không chỉ là làm thế nào để đáp ứng nhu cầu làm mát, mà làm sao để đáp ứng nhu cầu đó một cách bền vững, với mức tiêu thụ năng lượng, cũng như tác động đến khí hậu thấp hơn.

Theo PGS. TS Nguyễn Việt Dũng, Phó Hiệu trưởng Trường Cơ khí (Đại học Bách khoa Hà Nội), trong các đô thị nhiều công trình cao tầng, lượng nhiệt thải ra từ hệ thống điều hòa góp phần làm gia tăng hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Nhiệt độ khu vực đô thị có thể cao hơn khoảng 2-5°C so với vùng xung quanh. Nhiệt độ ngoài trời tăng lại khiến điều hòa tiêu thụ nhiều điện hơn. Cứ mỗi 1°C nhiệt độ ngoài trời tăng lên, điện năng tiêu thụ của điều hòa có thể tăng khoảng 2-4%. Từ đó hình thành vòng luẩn quẩn, càng dùng điều hòa nhiều càng tiêu thụ điện và thải nhiệt; tiêu thụ điện tăng lại kéo theo phát thải khí nhà kính. Chính vì vậy việc làm mát bền vững là cần thiết.

Để phá vỡ vòng luẩn quẩn trên, giới chuyên gia cho rằng, chiến lược làm mát bền vững phải bắt đầu từ gốc rễ thông qua cách tiếp cận tổng thể, trong đó khâu quy hoạch và thiết kế kiến trúc đóng vai trò tiên quyết nhằm giảm thiểu nhu cầu làm mát ngay từ đầu. Theo KTS Phan Tuấn Anh, Kiến trúc sư trưởng và nhà sáng lập GsTeam, đơn vị tư vấn thiết kế kiến trúc, công trình xanh, quy hoạch tổng thể cần chú trọng đến mật độ xây dựng, gia tăng diện tích cây xanh, mặt nước và tận dụng bóng râm giữa các công trình để giảm thiểu hiệu ứng đảo nhiệt.

Ông Tuấn Anh cho hay, việc bố trí không gian hợp lý như tạo sân trong, giếng trời, sử dụng các khoảng đệm chắn nắng và tối ưu hóa thông gió tự nhiên sẽ giúp ngăn chặn bức xạ nhiệt trực tiếp vào công trình. Các giải pháp xử lý bề mặt như sử dụng sơn phản xạ nhiệt, kính Low-E, vật liệu cách nhiệt hay tường bê tông khí chưng áp giúp giảm đáng kể tổng nhiệt lượng truyền qua tường và mái (OTTV), qua đó hạ thấp tải lạnh cho hệ thống điều hòa. Bên cạnh đó, việc nâng cấp công nghệ trang thiết bị và kiểm soát chặt chẽ vòng đời vật liệu đóng vai trò cốt lõi trong giai đoạn vận hành.

Việt Nam đã có các quy định về quản lý vòng đời, lộ trình chuyển đổi công nghệ và hạn ngạch sử dụng môi chất lạnh. Tuy nhiên, khoảng cách giữa chính sách và thực thi vẫn là vấn đề đáng lưu ý. Chuyển đổi công nghệ không đơn giản chỉ là thay môi chất lạnh mà còn liên quan đến thiết kế thiết bị, chi phí đầu tư và yêu cầu an toàn. Doanh nghiệp (DN) vừa và nhỏ vì thế gặp nhiều khó khăn hơn. Do đó, cần sự tham gia của nhà nghiên cứu, người sử dụng, DN chuyển đổi công nghệ và đội ngũ kỹ thuật viên để từng bước hình thành một hệ sinh thái làm mát bền vững.

Ông Nguyễn Tuấn Quang - Phó cục trưởng điều hành Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, việc quản lý và loại trừ các chất làm suy giảm tầng ozone, các chất gây hiệu ứng nhà kính cần được đặt trong một bài toán tổng thể, với các giải pháp đồng bộ. Cách tiếp cận này bắt đầu từ khâu quy hoạch, thiết kế công trình, hướng tới tạo ra những không gian sống mát mẻ, hiệu quả và thân thiện môi trường.

Đối với DN, động lực không chỉ đến từ chính sách ưu đãi. Đầu tư vào hệ thống làm mát hiệu quả hơn có thể giúp giảm chi phí năng lượng, chủ động trước quá trình chuyển đổi môi chất lạnh, nâng cao năng lực cạnh tranh. Khi hiệu quả kinh tế và môi trường được lượng hóa rõ ràng, DN sẽ có cơ sở tốt hơn để đầu tư và đổi mới công nghệ, đồng thời tăng khả năng tiếp cận tín dụng xanh, trái phiếu xanh... Vì vậy, điều quan trọng là biến việc làm mát bền vững từ một yêu cầu về môi trường thành một lựa chọn đầu tư có hiệu quả kinh tế và có khả năng nhân rộng trên thị trường.