Gỡ nút thắt đầu ra cho sầu riêng Đồng Tháp

Thu hoạch rộ, đầu ra nghẽn lại

Ngày 19/5, giữa thời điểm nhiều vùng chuyên canh bước vào vụ thuận, không khí ở các vườn sầu riêng Đồng Tháp lại đối nghịch. Trái chín đầy cây nhưng thương lái dè dặt xuống tiền, nhiều điểm thu mua hoạt động cầm chừng.

Theo thống kê của ngành nông nghiệp, vụ thuận năm nay, Đồng Tháp dự kiến thu hoạch khoảng 111.200 tấn sầu riêng; riêng tháng 5 đạt khoảng 74.387 tấn và tháng 6 khoảng 36.834 tấn. Sản lượng lớn đổ dồn trong thời gian ngắn, trong khi thị trường xuất khẩu tăng cường kiểm soát chất lượng, khiến bài toán tiêu thụ trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết.

Ông Lê Văn Hậu, nhà vườn ở xã Ngũ Hiệp, cho biết đầu tháng còn có thương lái vào xem hàng, trả trên 50.000 đồng/kg đối với trái đẹp. Nhưng chỉ ít ngày sau, đối tác báo tạm ngưng thu mua vì khâu kiểm nghiệm kéo dài và yêu cầu kỹ thuật thay đổi liên tục. “Sầu riêng đâu phải lúa mà để chờ. Trái tới ngày phải cắt. Không bán được thì coi như công sức cả năm bị dồn vào thế bí”, ông Hậu nói.

Không riêng nhà vườn, giới thu mua cũng đứng ngồi không yên. Ông Trần Minh Quang, một thương lái chuyên gom hàng xuất khẩu tại khu vực Cai Lậy – Đồng Tháp, thừa nhận nhiều giao dịch đã phải hủy cọc hoặc xin lùi thời gian nhận hàng. Theo ông, khó nhất hiện nay không nằm ở chuyện có hàng hay không, mà là nỗi lo hàng vào kho nhưng không kịp hoàn tất thủ tục kiểm nghiệm để xuất đi.

“Kho lạnh, nhân công, vận chuyển đều là chi phí tính theo ngày. Nếu mua vào mà đầu ra tắc, thiệt hại rất lớn”, ông Quang chia sẻ.

Ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội sầu riêng tỉnh Đồng Tháp, cho rằng việc các thị trường nhập khẩu siết chặt chỉ tiêu kỹ thuật đã làm thay đổi cục diện thu mua. Nhiều doanh nghiệp và thương lái không dám mua mạnh như trước do áp lực kiểm soát chất lượng ngày càng cao.

Trong khi đó, năng lực kiểm nghiệm trong nước chưa theo kịp nhu cầu thực tế. Các đơn vị phân tích mẫu ở khu vực ĐBSCL liên tục quá tải, thời gian trả kết quả kéo dài. Với loại trái cây có thời gian bảo quản ngắn như sầu riêng, mỗi ngày chờ đợi đều đồng nghĩa với nguy cơ giảm chất lượng, đội chi phí và lỡ nhịp xuất khẩu.

Trước áp lực đó, tỉnh Đồng Tháp đang khẩn trương rà soát lại hệ thống quản lý phục vụ xuất khẩu.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Phước Thiện cho biết, địa phương đã yêu cầu ngành chuyên môn rà soát toàn bộ 355 mã số vùng trồng và 130 mã số cơ sở đóng gói nhằm nhận diện khu vực có nguy cơ rủi ro cao, đồng thời đẩy mạnh số hóa dữ liệu, quản lý chặt từng lô hàng để phân loại rõ vùng an toàn, vùng cần theo dõi.

Tìm lời giải từ đất đến thị trường

Theo các chuyên gia, gỡ khó đầu ra cho sầu riêng không thể chỉ trông chờ vào giải pháp tình thế. Muốn đi đường dài, bài toán phải bắt đầu từ chất lượng đất, quy trình canh tác và hệ thống quản lý vùng nguyên liệu.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Trúc, Trưởng Bộ môn Nông học (Viện Cây ăn quả miền Nam), đưa ra lời khuyên cho nhà vườn: giải pháp căn cơ là cải tạo lại nền đất và kiểm soát đầu vào ngay từ đầu vụ. Nông dân cần tăng cường phân hữu cơ, bón vôi, bổ sung chế phẩm vi sinh đúng quy trình để cải thiện môi trường đất, nâng khả năng cân bằng dinh dưỡng và giảm nguy cơ phát sinh các chỉ tiêu bất lợi trong trái.

“Nếu làm đúng kỹ thuật, chất lượng đất có thể cải thiện khá rõ sau khoảng 6 tháng. Đây không phải câu chuyện xử lý một mùa vụ, mà là thay đổi cách canh tác để đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu”, bà Trúc nhận định.

Song song đó, Đồng Tháp đang nghiên cứu các mô hình quản lý nông nghiệp tiên tiến, trong đó có hướng tiếp cận của Hàn Quốc về phân tích đất định kỳ, kiểm soát nguồn nước tưới và sử dụng vật tư đầu vào theo tiêu chuẩn chặt chẽ.

Theo ông Nguyễn Phước Thiện, địa phương xác định việc chuẩn hóa chất lượng phải làm từ gốc. Ngoài giải pháp cải tạo đất, tỉnh đang phối hợp các đơn vị liên quan tăng năng lực kiểm nghiệm, tháo gỡ ách tắc cho các lô hàng chờ xuất khẩu; đồng thời kiến nghị cơ quan trung ương ưu tiên hỗ trợ phân tích mẫu trong giai đoạn cao điểm.

Về lâu dài, truy xuất nguồn gốc được xem là “tấm vé thông hành” cho nông sản xuất khẩu. Trong năm 2026, Đồng Tháp dự kiến thí điểm hệ thống truy xuất nguồn gốc đối với ít nhất một cơ sở sơ chế, đóng gói sầu riêng; đồng thời rà soát hạ tầng công nghệ, chuẩn hóa dữ liệu để kết nối đồng bộ với hệ thống quốc gia.

Giai đoạn 2027–2030, tỉnh đặt mục tiêu mở rộng truy xuất nguồn gốc đối với toàn bộ vùng trồng và cơ sở đóng gói xuất khẩu được nước nhập khẩu phê duyệt; đến năm 2035, hướng tới 100% sản phẩm OCOP có truy xuất nguồn gốc.

Từ câu chuyện của trái sầu riêng hôm nay, có thể thấy đầu ra bền vững không chỉ nằm ở giá bán hay sản lượng. Đó là hành trình làm sạch quy trình sản xuất, quản chặt vùng trồng, nâng chuẩn chất lượng và tạo niềm tin với thị trường. Trong hành trình ấy, vai trò của chính quyền địa phương không dừng ở việc “giải cứu” khi thị trường trục trặc, mà là dẫn dắt nông dân bước vào một cuộc chơi ngày càng khắt khe hơn nhưng cũng nhiều cơ hội hơn.