Nhớ những lần gặp Bác

Lần đầu tiên, tôi được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh, đó là khi cùng các thầy cô giáo và sinh viên trường Đại học Bách khoa Hà Nội đón Người tại Trường. Hôm đó là ngày mồng một Tết Nguyên đán năm 1958 - ngày Tết cổ truyền của dân tộc.

Chuyến đi thăm không báo trước của Bác giống như một người ông, người cha đến “xông nhà” và chúc Tết con cháu ngày đầu Xuân, làm cho lãnh đạo Trường, cũng như cán bộ, công nhân viên và sinh viên khá bất ngờ và lúng túng. Nơi Bác đến đầu tiên là khu ở của sinh viên. Hầu hết sinh viên ở lại ăn Tết hôm đó là con em đồng bào miền Nam tập kết. Do đêm trước đón giao thừa quá khuya và thao thức nhớ nhà, nên ở nhiều phòng, sinh viên vẫn đang say sưa giấc nồng. Tiếp đến, Bác xuống kiểm tra bếp ăn tập thể. May thay, bếp gọn gàng, bữa cơm đầu năm đã được chuẩn bị khá tươm tất. Bác khen tinh thần phục vụ của các bác, các chị cấp dưỡng.

Tin Bác đến thăm lay động toàn trường. Mọi người đổ xô ra đón và quây quần quanh Bác. Sau mấy lời chúc Tết, Bác căn dặn chúng tôi: “Giáo dục phải kết hợp với lao động sản xuất; lý luận phải gắn liền với thực tiễn; học phải đi đôi với hành; nhà trường phải gắn liền với xã hội”.

Lời căn dặn đó của Bác đã trở thành phương châm giáo dục của Nhà trường. Bác cũng không quên nhắc nhở cán bộ, sinh viên cần gọn gàng, ngăn nắp trong sinh hoạt và cuộc sống. Đặc biệt, đối với con em đồng bào miền Nam, Bác nhấn mạnh: Phải học tập tốt hơn, rèn luyện tốt hơn và sẵn sàng trở lại miền Nam khi Tổ quốc cần.

Lần thứ hai, tôi gặp Người là ngày 17/6/1960 khi Bác cùng đoàn đại biểu Chính phủ Albania đến thăm Trường Đại học Bách khoa Hà Nội.

Điều làm tất cả chúng tôi bất ngờ là phong cách dung dị của một vị lãnh tụ tối cao. Trong lúc đoàn bạn vào thăm phòng triển lãm của Trường, Bác đã dành cho chúng tôi những giây phút đầm ấm, thân thương. Bác ngồi ngay tại bậc lên xuống nhà triển lãm và vẫy gọi chúng tôi đến quây quần quanh Người. Bác hỏi tình hình của Nhà trường. Bác rất vui khi biết sau 2 năm, kể từ khi Bác đến thăm lần thứ nhất, Nhà trường đã có nhiều tiến bộ. Bác khen Trường đã bồi dưỡng, đưa được nhiều công nhân, nông dân, con em dân tộc thiểu số và các chiến sĩ quân đội vào đại học. Bác lưu ý, số các cháu gái vào Đại học Bách khoa còn ít. Các chú phụ trách nhà trường cần chú ý hơn về tình hình này.

Bác căn dặn chúng tôi: “Học để phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân. Thầy trò cần thi đua “dạy tốt, học tốt”. Cuộc vận động “dạy tốt, học tốt” trong ngành giáo dục của chúng ta ra đời bắt đầu từ ngày hôm đó.

Lần thứ ba tôi được gặp Bác đó là khi Bác đến thăm Trường Đại học Bách khoa Hà Nội ngày 3/2/1962 cùng đoàn đại biểu Nhà nước Lào do Hoàng thân Souvanna Phouma dẫn đầu. Khi mọi người đã vào hội trường, từ Đoàn Chủ tịch cuộc mít-tinh, Bác vẫy tay ra hiệu nhiều lần cho mọi người ngồi xuống. Nhưng tất cả đều đứng và hô vang: “Hồ Chủ tịch muôn năm”. Tiếng hô không ngớt và kéo dài. Khi mọi người đã ổn định, Bác nói vui: “Các cô, các chú, các cháu giảng dạy tốt, học tập tốt, công tác tốt thì hãy hô: “Bác Hồ muôn năm”... Yêu Bác, quý Bác, các cô, các chú, các cháu hãy thi đua dạy tốt, học tốt và lao động tốt”.

Và kỷ niệm sâu sắc nhất của tôi trong những lần gặp Bác, đó là tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng diễn ra từ ngày 5 đến 10/9/1960 tại Thủ đô Hà Nội.

Khi đó, tôi là cán bộ giảng dạy tại Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Một hôm, vào cuối tháng 6, tôi được lãnh đạo Nhà trường gọi lên thông báo quyết định bàn giao công việc đang làm, được nghỉ phép một tuần để sau đó đi nhận công tác đặc biệt tại khu nhà số 8 và số 10 đường Chu Văn An hiện nay. Đến đây chúng tôi mới biết là mình được triệu tập đi phục vụ Đại hội III của Đảng.

Sau đó, chúng tôi được chuyển về trường Tuyên huấn Trung ương để học tập chính trị, nhằm xác định thái độ phục vụ và bắt tay vào việc.

Chúng tôi lên lớp buổi sáng, chiều thảo luận tổ và buổi tối viết thu hoạch. Gần một tháng miệt mài nghiên cứu và học tập trôi qua. Gần ngày kết thúc lớp học, đồng chí Lê Duẩn lên lớp về “Đề cương Cách mạng miền Nam” và “Nghị quyết Hội nghị lần thứ 15 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa II” và tổng kết lớp học.

Sáng hôm sau, Bác Hồ đến. Đi cùng Bác có anh Lê Văn Lương - Trưởng Ban Tổ chức Đại hội III của Đảng, vẫn bộ áo nâu sồng quen thuộc và đôi dép “Bình Trị Thiên khói lửa”, Bác hòa vào giữa đám đông con cháu trong tiếng hô vang và những đợt vỗ tay không ngớt. Bác khen chúng tôi học tập tốt, Bác mong chúng tôi phục vụ Đại hội thật tốt vì Đại hội này là Đại hội của một nửa đất nước được giải phóng với số đại biểu đông nhất, cả đại biểu trong nước lẫn đại biểu

nước ngoài. Đại hội sẽ tổng kết 30 năm xây dựng Đảng và quyết định những vấn đề trọng đại nhất của đất nước là đưa miền Bắc tiến lên chủ nghĩa xã hội và đấu tranh hòa bình thống nhất nước nhà, hoàn thành cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân trong cả nước.

Bác nhắc nhở anh chị em chúng tôi phục vụ các đại biểu nói chung, khách nước ngoài nói riêng phải hết sức chu đáo, trọng thị và thân tình. Bác nói: Mới ra khỏi chiến tranh, đất nước ta còn nghèo về vật chất và thiếu hiểu biết, cũng như kinh nghiệm về lễ tân, Bác chắc chắn bạn sẽ thông cảm với ta.

Học tập chính trị xong, tôi được Ban Tổ chức phân công cùng anh Đậu Ngọc Xuân và anh Trịnh Ngọc Thái [1] phụ trách bộ phận phiên dịch các văn kiện và dịch hội trường. Vì vậy, chúng tôi có nhiều dịp được gặp Bác Hồ.

Như để động viên bộ phận phiên dịch, đêm mồng 6/9, một ngày sau khai mạc Đại hội, Bác bất chợt đến thăm bộ phận chúng tôi. Cùng đi với Bác có các anh: Lê Văn Lương, Tố Hữu, Ung Văn Khiêm. Bác hỏi anh Lương:

- Tiêu chuẩn ăn hàng ngày của các cô, các chú phiên dịch là bao nhiêu?

- Thưa Bác là 5 ký gạo - Anh Lương thưa[2]

- Còn đại biểu Đại hội?

- Thưa Bác là 10 ký.

Bác góp ý ngay với anh Lương:

- Chính sách của chú như vậy là chưa xã hội chủ nghĩa, chưa thực hiện nguyên tắc: làm theo năng lực, hưởng theo lao động. Các đại biểu Đại hội ngày họp, tối nghỉ, còn các cô chú phiên dịch văn kiện phải làm ngày, làm đêm mà lại chỉ được hưởng bằng một nửa tiêu chuẩn của đại biểu là không công bằng. Bác đề nghị chú cần sửa ngay.

Và thế là từ hôm sau, ba bữa ăn chính của bộ phận phiên dịch được “nâng cấp”. Ngoài ba bữa chính, anh Lương còn chỉ thị cho bộ phận hậu cần bổ sung thêm suất “bồi dưỡng ca đêm” vào lúc 12 giờ khuya.

66 năm đã qua kể từ Đại hội III của Đảng, Bác Hồ đã đi xa, nhưng những hình ảnh về Bác, những điều Bác căn dặn và những tình cảm của Bác vẫn luôn in đậm trong trái tim tôi.

-----------------------

(1) Đồng chí Đậu Ngọc Xuân - sau làm Bộ trưởng Bộ Kế hoạch Đầu tư. Đồng chí Trịnh Ngọc Thái - sau làm Phó Ban đối ngoại Trung ương, Đại sứ Việt Nam tại Pháp.

(2) Thời đó tính tiêu chuẩn bằng gạo. 1kg gạo bằng 4 hào.