Hà Nội nỗ lực giải “bài toán” không gian cư trú cho người dân

Từ nhu cầu cấp thiết

Thống kê của Sở Xây dựng Hà Nội cho thấy, hiện thành phố có 90 dự án nhà ở xã hội với khoảng 80.800 căn hộ đang được triển khai ở nhiều giai đoạn khác nhau. Riêng trong năm 2026, Hà Nội dự kiến khởi công 41 dự án với khoảng 27.426 căn hộ, đồng thời thúc đẩy thí điểm một dự án nhà ở cho thuê ngay trong tháng 6 theo chỉ đạo của Trung ương và Thành ủy Hà Nội.

Trong số các dự án này, đã có 13 dự án với khoảng 11.124 căn hộ được khởi công; riêng tháng 6/2026 sẽ có thêm 7 dự án với khoảng 6.353 căn hộ được triển khai xây dựng. Bên cạnh đó, 29 dự án khác dự kiến khởi công trong năm 2027, còn 7 dự án đang tiếp tục hoàn thiện các thủ tục đầu tư… Những con số này cho thấy quyết tâm của thành phố trong việc mở rộng nguồn cung nhà ở xã hội. Tuy nhiên, trên thực tiễn, nhu cầu về chỗ ở của người lao động vẫn đang là vấn đề đặt ra cấp thiết.

Tại đối thoại với công nhân lao động Thủ đô năm 2026 (ngày 29/5), chị Phạm Thị Mai, công nhân Công ty cổ phần Xây dựng số 6 Thăng Long, đã nêu lên một thực trạng đáng suy ngẫm: Hà Nội hiện có khoảng 2,7 triệu lao động, trong đó hơn 70% đang sống trong các khu nhà trọ. Nếu tính cả học sinh, sinh viên, lao động tự do và những người nhập cư khác, ước tính khoảng một phần tư dân số Thủ đô đang sinh sống trong các khu nhà trọ hoặc khu dân cư tự phát…

Từ thực tế đó, câu hỏi về quỹ đất dành cho nhà ở công nhân, nhà ở cho người lao động trong quy hoạch Thủ đô dài hạn không chỉ là mối quan tâm của riêng người lao động mà còn là bài toán phát triển đô thị của Hà Nội trong nhiều thập niên tới.

Trả lời vấn đề này, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh cho biết, thành phố đã cụ thể hóa việc bố trí quỹ đất cho nhà ở xã hội, nhà ở công nhân và các thiết chế công đoàn trong nhiều chương trình phát triển nhà ở giai đoạn 2021-2030. Đến nay, Hà Nội đã quy hoạch 19 khu đất phát triển nhà ở xã hội tập trung với tổng diện tích gần 995ha. Thành phố cũng đang triển khai Đề án xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội cho người thu nhập thấp và công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021-2030.

Theo đó, UBND TP cùng các cơ quan liên quan đã chấp thuận chủ trương đầu tư hơn 90 dự án nhà ở xã hội với tổng diện tích khoảng 200ha. Khoảng 30 dự án đã được triển khai xây dựng, số còn lại đang hoàn thiện thủ tục để sớm khởi công.

Bên cạnh việc phát triển nhà ở xã hội để bán, Hà Nội đang từng bước chuyển hướng sang phát triển mạnh mô hình nhà ở cho thuê. Đây được xem là thay đổi mang tính chiến lược trong tư duy phát triển thị trường bất động sản của thành phố.

Ông Vũ Đại Thắng, Chủ tịch UBND TP khẳng định, Hà Nội sẽ triển khai nghiêm túc chủ trương của Trung ương, Chính phủ về phát triển nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê dành cho người thu nhập thấp, công nhân lao động. Trong tháng 6/2026, thành phố sẽ khởi công nhiều dự án và dự kiến trong vòng một năm tới sẽ có những sản phẩm nhà ở cho thuê, nhà ở xã hội cho thuê đầu tiên phục vụ người lao động.

Cũng theo ông Thắng, Hà Nội đang thay đổi cách tiếp cận đối với thị trường bất động sản. Nhà ở không chỉ là hàng hóa để kinh doanh mà trước hết phải là công cụ bảo đảm an sinh xã hội và quyền có chỗ ở của người dân. Từ nhận thức đó, thành phố sẽ phát triển cân bằng giữa nhà ở để bán, nhà ở cho thuê và nhà ở thuê mua; trong đó ưu tiên phân khúc nhà ở cho thuê với giá phù hợp dành cho công nhân, lao động trẻ, lao động ngoại tỉnh và những người chưa đủ điều kiện sở hữu nhà ở.

Hoàn thiện cơ chế, lấp khoảng trống pháp lý

Bên cạnh việc dành quỹ đất và tăng nguồn cung, một trong những vấn đề then chốt hiện nay là hoàn thiện cơ chế chính sách nhằm thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư phát triển nhà ở cho thuê. Theo ông Vũ Đại Thắng, thành phố sẽ nghiên cứu các cơ chế khuyến khích phù hợp, đồng thời bảo đảm phát triển đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, trường học, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa và hệ thống giao thông kết nối để hình thành các khu nhà ở chất lượng, đáp ứng nhu cầu lâu dài của người dân.

Đánh giá các giải pháp thúc đẩy phát triển nhà ở của Hà Nội, Tiến sĩ Nguyễn Trí Hiếu, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển thị trường tài chính và bất động sản toàn cầu cho rằng, nút thắt lớn nhất hiện nay là nguồn vốn. Vừa qua, có gói tín dụng 145.000 tỷ đồng với sự tham gia của nhiều ngân hàng. Tuy nhiên, gói tín dụng này vẫn có lãi suất tương đối cao, chưa tạo được sức hút đối với doanh nghiệp phát triển bất động sản.

“Để đẩy nhanh phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, cần có thêm một gói tín dụng được hỗ trợ từ nguồn lực của Nhà nước, thay vì chỉ dựa vào gói tín dụng 145.000 tỷ đồng do các ngân hàng thương mại triển khai”, ông Hiếu chia sẻ.

Chuyên gia Nguyễn Trí Hiếu cũng đề xuất, cần triển khai một chương trình tín dụng được hỗ trợ bằng nguồn lực ngân sách nhà nước, thông qua cơ chế tái cấp vốn cho các ngân hàng thương mại. Nguồn vốn tái cấp sẽ được các ngân hàng cho vay đối với doanh nghiệp phát triển nhà ở xã hội và người dân có nhu cầu mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội…

Dưới góc độ pháp lý, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Tuyến (Trưởng khoa Pháp luật Kinh tế, Trường Đại học Luật Hà Nội) nhận định, một trong những vấn đề cốt lõi hiện nay là hệ thống pháp luật chưa định danh đầy đủ và rõ ràng đối với loại hình nhà ở cho thuê. Mặc dù Quốc hội đã có nhiều chủ trương và nghị quyết liên quan đến phát triển nhà ở, song đến nay khái niệm pháp lý về nhà ở cho thuê vẫn chưa được xác lập một cách đầy đủ trong hệ thống pháp luật. Điều này khiến việc xây dựng chính sách hỗ trợ, cơ chế quản lý và phát triển thị trường gặp nhiều khó khăn.

“Trong Luật Nhà ở 2023 hiện mới có chương riêng về nhà ở xã hội, trong khi chưa có quy định đầy đủ và chuyên biệt dành cho nhà ở cho thuê. Đây là khoảng trống pháp lý cần sớm được nghiên cứu và bổ sung”, ông Tuyến nêu quan điểm.

Có thể thấy, để tìm lời giải “bài toán” nhà ở, điều quan trọng là xây dựng một hệ sinh thái cư trú bền vững, trong đó mọi người dân, đặc biệt là công nhân và người lao động thu nhập thấp, đều có cơ hội tiếp cận chỗ ở phù hợp. Khi tư duy phát triển nhà ở chuyển từ mục tiêu kinh doanh sang bảo đảm an sinh xã hội; khi quỹ đất được chuẩn bị và các rào cản pháp lý từng bước được tháo gỡ, Hà Nội đang cho thấy quyết tâm tìm lời giải căn cơ về vấn đề dân sinh quan trọng nhất của đô thị: bảo đảm quyền được an cư của người dân để từ đó tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của Thủ đô.