Hà Nội với lời giải “bài toán” giải phóng mặt bằng

Từ thực tiễn triển khai tại nhiều địa phương cho thấy, Hà Nội đang từng bước tìm ra lời giải cho “bài toán” kéo dài nhiều năm bằng cách làm quyết liệt, công khai, minh bạch và đặt người dân vào vị trí trung tâm.

Từ bài học “mở lòng dân”

Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng cho biết, hiện trên địa bàn thành phố các xã, phường đang triển khai giải phóng mặt bằng (GPMB) khoảng 1.428 dự án, gồm 1.281 dự án vốn ngân sách và 147 dự án ngoài ngân sách. Trong đó có 27 công trình, dự án lớn mang tính động lực nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn phát triển kinh tế - xã hội.

"Để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng GRDP, phấn đấu đạt tăng trưởng 2 con số trong năm 2026, Hà Nội xác định đẩy nhanh tiến độ GPMB, khơi thông nguồn lực đất đai là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách" - ông Dũng nhấn mạnh.

Một trong những minh chứng rõ nét là công tác GPMB phục vụ Dự án cầu Trần Hưng Đạo. Ông Phạm Bạch Đằng - Chủ tịch UBND, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo GPMB phường Bồ Đề cho biết: địa phương thực hiện công khai, minh bạch toàn bộ chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; đồng thời vận dụng tối đa những quy định có lợi cho người dân. Phường còn mời luật sư tham gia đối thoại, trực tiếp tư vấn pháp lý cho các hộ dân có đất bị thu hồi. Nhờ cách làm này, toàn bộ 33 trường hợp với khoảng 15.000m2 đất thu hồi bổ sung đều đồng thuận bàn giao mặt bằng đúng tiến độ mà không phải thực hiện cưỡng chế.

Tinh thần quyết liệt cũng được thể hiện rõ trong công tác GPMB Dự án đường Vành đai 2,5 (đoạn Nguyễn Trãi - Đầm Hồng) tại phường Khương Đình. Dự án có tổng diện tích thu hồi hơn 60.900m2, liên quan tới 736 trường hợp gồm 720 hộ dân và 16 tổ chức. Đến ngày 20/5/2026, địa phương đã hoàn thành phê duyệt 100% phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Điều đáng chú ý, có tới 99% hộ dân đồng thuận, chủ động bàn giao mặt bằng. Con số này cho thấy hiệu quả rõ nét của cách làm gần dân, sát dân và lấy đối thoại làm trọng tâm. Không ít người dân đã gửi thư cảm ơn tới chính quyền và cán bộ trực tiếp tham gia công tác GPMB.

Nếu phường Khương Đình cho thấy sự quyết liệt, đồng bộ thì thực tiễn tại phường Thanh Xuân với Dự án đường Vành đai 2,5 (đoạn Ngụy Như Kon Tum - Nguyễn Trãi) lại là minh chứng cho bài học “mở lòng dân”. Tuyến đường dài chưa đầy 1km nhưng đi qua khu vực làng cổ Nhân Chính, nơi có mật độ dân cư cao, lịch sử đất đai phức tạp, liên quan hơn 475 thửa đất và khoảng 700 hộ dân. Đây từng được xem là “điểm nghẽn” khó khăn nhất về GPMB. Tuy nhiên, chỉ sau hơn 4 tháng triển khai, đến ngày 21/5/2026, phường Thanh Xuân đã hoàn thành 100% công tác GPMB. Kết quả đó phản ánh rõ tinh thần “hệ thống chính trị đồng hành, nhân dân đồng thuận”.

Bà Nguyễn Minh Nga, cán bộ phường Thanh Xuân chia sẻ: “Địa phương đã thay đổi cách tiếp cận từ “thông báo” sang “đối thoại”, từ “vận động chung” sang “đi từng ngõ, gõ từng nhà”. Các tổ công tác chuyên trách được thành lập, trực tiếp phụ trách từng khu dân cư trọng điểm để nắm bắt tâm tư, tháo gỡ vướng mắc cho từng hộ dân”.

Cùng với đó, phường áp dụng phương châm “cuốn chiếu”, ưu tiên giải quyết sớm các trường hợp đồng thuận nhằm tạo hiệu ứng lan tỏa. Mỗi hộ dân đều được giải thích cụ thể về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Là hộ thuộc diện GPMB, ông Phạm Quốc Minh (số 10 ngõ 72, phố Chính Kinh) bày tỏ: “Ban đầu, gia đình tôi có nhiều băn khoăn vì bị thu hồi toàn bộ diện tích đất ở. Tuy nhiên, sau quá trình đối thoại, được lãnh đạo, cán bộ phường và Ban Quản lý dự án giải thích rõ ràng nên gia đình đồng thuận bàn giao mặt bằng. Gia đình mong muốn cơ quan chức năng sớm hoàn thiện phương án tái định cư để người dân ổn định cuộc sống”.

Ông Nguyễn Hồng Quân - Phó Chủ tịch UBND phường Thanh Xuân cho rằng, kết quả lớn nhất của dự án không chỉ là tiến độ hoàn thành trong thời gian ngắn mà còn ở việc 100% hộ dân tự nguyện bàn giao mặt bằng, không phải áp dụng biện pháp cưỡng chế. Phường đã huy động toàn bộ các phòng, ban liên quan làm việc theo mô hình “một đầu mối”, xử lý thống nhất theo dây chuyền, giúp giải quyết nhanh các khó khăn, tránh tình trạng hồ sơ phải chuyển qua nhiều đơn vị như trước.

Hoàn thiện cơ chế, chính sách tháo gỡ “điểm nghẽn”

Từ thực tiễn triển khai Dự án nút giao Phạm Tu - Quốc lộ 70, ông Trình Quốc Thắng - Phó Chủ tịch UBND phường Thanh Liệt cho rằng, việc xác định rõ trách nhiệm người đứng đầu đã tạo chuyển biến tích cực trong công tác GPMB, hạn chế tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.

“Nếu trước đây GPMB thường được xem là nhiệm vụ riêng của cơ quan chuyên trách thì nay thành phố đã xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm của cả hệ thống chính trị, đồng thời coi kết quả GPMB là tiêu chí đánh giá năng lực lãnh đạo, điều hành của cán bộ” - ông Thắng cho hay.

Ở góc độ chuyên gia, KTS Trần Huy Ánh - Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội nêu quan điểm, để tạo dựng đồng thuận xã hội trong công tác GPMB, các khu tái định cư cần được phát triển đồng bộ cả về hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội. Theo đó, một khu đô thị mới không chỉ có nhà ở mà còn phải đáp ứng các điều kiện thiết yếu về y tế, giáo dục, giao thông, không gian sinh hoạt cộng đồng và dịch vụ dân sinh. Chính quyền cũng cần chủ động hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin, giải quyết kịp thời những nhu cầu phát sinh trong quá trình chuyển đổi nơi ở. Khi những băn khoăn được giải đáp đầy đủ, sự đồng thuận sẽ cao hơn.

Điều đáng chú ý là Hà Nội hiện không chỉ tập trung vào tốc độ triển khai mà còn chú trọng thay đổi tư duy quản lý, nâng cao chất lượng đối thoại với người dân và hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng linh hoạt, sát thực tiễn...

Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh, GPMB luôn là “nút thắt” lớn nhất của phát triển đô thị và sẽ tiếp tục là nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới. Theo ông Thắng, Luật Thủ đô năm 2026 được Quốc hội thông qua đã trao thêm quyền chủ động cho thành phố trong nghiên cứu, xây dựng chính sách đền bù, hỗ trợ phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của người dân.

Điểm mới quan trọng của luật là cho phép Hà Nội chủ động xây dựng thêm các cơ chế hỗ trợ ngoài quy định chung. Đây được xem là cơ sở để thành phố thiết kế chính sách linh hoạt hơn, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, từ đó tạo đồng thuận xã hội cao hơn.

Từ thực tế cho thấy, yếu tố quan trọng giúp Hà Nội đẩy nhanh tiến độ GPMB thời gian qua chính là sự vào cuộc đồng bộ từ cơ chế chính sách đến công tác giám sát, kiểm tra và tổ chức thực hiện. Thành phố đã từng bước chuyển từ tư duy hành chính đơn thuần sang cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm. Khi quyền lợi của người dân được lắng nghe, minh bạch và bảo đảm, sự đồng thuận xã hội sẽ được củng cố. Đó không chỉ là điều kiện để tăng tốc các dự án trọng điểm, mà còn khẳng định quyết tâm xây dựng nền hành chính hành động, trách nhiệm, vì sự phát triển bền vững của Thủ đô và niềm tin của nhân dân.