Hoàn thiện cơ chế đặc thù cải tạo chung cư cũ, đảm đảm hài hòa lợi ích
Ngày 15/5, Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo Nghị quyết của HĐND thành phố quy định nội dung, hồ sơ, điều kiện, tiêu chí, trình tự, thủ tục thực hiện lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt đối với dự án đầu tư cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư cũ thuộc diện phải phá dỡ trên địa bàn thành phố. Nhiều ý kiến tâm huyết, trách nhiệm đã tập trung phân tích những “điểm nghẽn” kéo dài nhiều năm trong cải tạo chung cư cũ,
Cấp thiết tháo gỡ “điểm nghẽn” cải tạo chung cư cũ
Theo kết quả rà soát, hiện nay trên địa bàn Hà Nội có hơn 2.000 nhà chung cư cũ, chủ yếu được xây dựng trong giai đoạn từ năm 1954 đến trước năm 1994. Số lượng nhà chung cư cũ của Hà Nội lớn hơn tổng số chung cư cũ của 33 tỉnh, thành phố khác cộng lại. Phần lớn các công trình đã xuống cấp nghiêm trọng, trong khi hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội tại nhiều khu vực cũng rơi vào tình trạng quá tải, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn đối với tính mạng, tài sản của người dân.
Trong bối cảnh đó, việc cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư cũ gắn với chỉnh trang, tái thiết đô thị được xác định là nhiệm vụ cấp bách nhằm bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao chất lượng sống của người dân, đồng thời tạo động lực phát triển đô thị văn minh, hiện đại và bền vững cho Thủ đô. Đáng chú ý, Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô đã xác định rõ các dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết khu vực đô thị, trong đó có xây dựng lại nhà chung cư cũ, là những dự án lớn, quan trọng của Hà Nội. Trên cơ sở đó, HĐND thành phố được giao ban hành quy định cụ thể về nội dung, hồ sơ, điều kiện, tiêu chí, trình tự, thủ tục lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt đối với các dự án này.
Việc xây dựng Nghị quyết không chỉ nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho công tác cải tạo chung cư cũ mà còn từng bước hình thành quy trình chuẩn trong triển khai các dự án cải tạo, tái thiết đô thị theo đặc thù của Hà Nội. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để huy động nguồn lực xã hội, phát huy vai trò của người dân và tiếp thu kinh nghiệm thực tiễn, kinh nghiệm quốc tế trong phát triển đô thị.
Cần nhìn thẳng những “nút thắt” tồn tại nhiều năm
Tại hội nghị phản biện, nhiều chuyên gia, nhà khoa học cho rằng dự thảo Nghị quyết đã được nghiên cứu công phu, song cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm tính khả thi và giải quyết trúng những vướng mắc thực tiễn. Ông Phạm Ngọc Thảo, Nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội đề nghị, cơ quan soạn thảo bổ sung đánh giá thực trạng triển khai công tác cải tạo chung cư cũ thời gian qua, đặc biệt là những khó khăn, vướng mắc liên quan đến nội dung, hồ sơ, điều kiện, tiêu chí và trình tự lựa chọn nhà đầu tư.
Thực tế cho thấy những khó khăn lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở việc lựa chọn nhà đầu tư mà còn ở hàng loạt vấn đề khác như hệ số K, chính sách tái định cư, hỗ trợ của Nhà nước, giá đền bù giải phóng mặt bằng… Vì vậy, nếu không đánh giá đầy đủ nguyên nhân, hạn chế thì sẽ khó làm rõ giá trị và tính cần thiết của Nghị quyết.
Ở góc độ quy hoạch đô thị, TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển Đô thị Việt Nam nhận định, dự thảo Nghị quyết có ý nghĩa quan trọng trong tháo gỡ “điểm nghẽn” kéo dài nhiều năm qua đối với công tác cải tạo chung cư cũ tại Hà Nội. Dù Trung ương, Chính phủ và thành phố đã quan tâm chỉ đạo gần 30 năm nhưng kết quả cải tạo chung cư cũ vẫn chưa đạt như kỳ vọng.
Một trong những nguyên nhân lớn nhất chính là khâu lựa chọn chủ đầu tư. Vì vậy, việc xây dựng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư cần được nghiên cứu kỹ lưỡng để bảo đảm công khai, minh bạch, tạo thuận lợi cho quá trình triển khai. Liên quan đến phân cấp, phân quyền, ông Đào Ngọc Nghiêm đánh giá việc giao UBND cấp xã, phường làm đầu mối ký kết và quản lý hợp đồng là phù hợp với bối cảnh hiện nay, nhất là khi năng lực quản lý ở cơ sở đang từng bước được nâng cao.
Cùng chung quan điểm, ông Nguyễn Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hành khách công cộng thành phố Hà Nội cho rằng việc ban hành Nghị quyết là yêu cầu cấp bách nhằm cụ thể hóa cơ chế đặc thù theo Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội và tháo gỡ tình trạng đình trệ kéo dài trong cải tạo chung cư cũ. Tuy nhiên, dự thảo hiện mới chủ yếu tập trung vào thủ tục lựa chọn nhà đầu tư, trong khi nhiều “nút thắt cốt lõi” chưa được phân tích đầy đủ và chưa có cơ chế xử lý đồng bộ.
Phát biểu kết luận hội nghị, bà Trần Thị Phương Hoa, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, tâm huyết cùng những ý kiến phản biện có cơ sở khoa học, pháp lý và thực tiễn của các chuyên gia, nhà khoa học. Các ý kiến đóng góp tại hội nghị là cơ sở quan trọng để cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo nghị quyết theo hướng chặt chẽ hơn, khả thi hơn, minh bạch hơn và sát với thực tiễn hơn. Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội đề nghị cơ quan soạn thảo nghiêm túc tiếp thu tối đa các ý kiến xác đáng, tiếp tục hoàn thiện dự thảo và các tài liệu liên quan trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
“Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả công tác giám sát, phản biện xã hội, đồng hành cùng thành phố trong quá trình hoàn thiện thể chế, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; góp phần xây dựng Thủ đô ngày càng văn minh, hiện đại, an toàn và phát triển bền vững”, bà Trần Thị Phương Hoa khẳng định
