Hướng tới Đại hội Đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ XI: Nâng cao vai trò nòng cốt chính trị của Mặt trận trong kỷ nguyên mới

Mở rộng các hình thức tập hợp nhân dân

Cách đặt vấn đề đó cho thấy vai trò của Mặt trận gắn trực tiếp với năng lực tạo đồng thuận xã hội, tập hợp nguồn lực, thúc đẩy dân chủ và củng cố nền tảng chính trị - xã hội cho phát triển nhanh, bền vững.

Thời gian qua, một trong những kết quả nổi bật là Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội đã góp phần mở rộng các hình thức tập hợp nhân dân. Các cuộc vận động, phong trào thi đua yêu nước ngày càng gắn hơn với đời sống thực tế của cộng đồng như xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh; giảm nghèo bền vững; chăm lo người nghèo, người yếu thế; bảo vệ môi trường; bảo đảm an sinh xã hội; phát huy vai trò người có uy tín trong đồng bào dân tộc, tôn giáo; vận động người Việt Nam ở nước ngoài hướng về quê hương.

Qua những hoạt động đó, quyền làm chủ của nhân dân không chỉ thể hiện trong lá phiếu bầu cử hay các kỳ tiếp xúc cử tri, mà còn trong việc người dân cùng bàn, cùng làm, cùng giám sát, cùng thụ hưởng thành quả phát triển ở nơi mình sinh sống.

Vai trò nòng cốt chính trị của Mặt trận đặc biệt được thể hiện ngày càng rõ trong việc tham gia xây dựng chính sách, pháp luật và phản ánh kiến nghị của nhân dân. Thông qua hoạt động tiếp xúc cử tri, tổng hợp ý kiến, tham gia góp ý dự thảo luật, phản biện xã hội đối với các chương trình, dự án, đề án quan trọng, Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội đã tạo thêm kênh để tiếng nói của nhân dân đi vào quá trình quản trị quốc gia. Khi chức năng giám sát và phản biện xã hội được xác lập rõ hơn, hoạt động của Mặt trận không dừng ở vận động nhân dân thực hiện chủ trương, chính sách, mà còn góp phần làm cho chính sách sát dân hơn, khả thi hơn và nhân văn hơn.

Bước chuyển có ý nghĩa lớn

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định yêu cầu thực hiện đầy đủ dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện, nhất là dân chủ ở cơ sở; đồng thời phát huy vai trò của MTTQ Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể nhân dân trong đại diện thực hiện quyền làm chủ của nhân dân. Đây là định hướng rất quan trọng, bởi trong giai đoạn hiện nay, làm chủ không chỉ là quyền được tham gia, mà còn là khả năng tham gia có thông tin, có cơ chế, có trách nhiệm tiếp thu và có kết quả phản hồi rõ ràng.

Nhìn từ cơ sở, có thể thấy nhiều mô hình đã góp phần làm cho dân chủ đi vào đời sống thường ngày. Ban Công tác Mặt trận ở khu dân cư, các tổ hòa giải, Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng, các cuộc họp dân, hội nghị đối thoại, mô hình dân vận khéo, hoạt động của các chi hội, tổ hội đã tạo nên mạng lưới gần dân, sát dân.

Ở đó, người dân có thể nêu ý kiến về những vấn đề thiết thân như hạ tầng giao thông, môi trường, an ninh trật tự, quy hoạch, bồi thường, an sinh, xây dựng đời sống văn hóa. Dù quy mô và chất lượng còn khác nhau giữa các địa phương, chính những kênh gần dân này đã giúp chủ trương lớn của Đảng, chính sách của Nhà nước được kiểm nghiệm bằng thực tiễn đời sống.

Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra hiện nay cũng rất lớn. Sự phát triển nhanh của kinh tế thị trường, đô thị hóa, di cư lao động, phân hóa xã hội, truyền thông số và mạng xã hội làm cho nhu cầu, lợi ích và phương thức tham gia của người dân trở nên đa dạng hơn trước. Người dân ngày nay không chỉ mong muốn được thông tin, mà còn muốn được giải thích, được đối thoại, được tham gia từ sớm và được thấy kết quả xử lý kiến nghị.

Điều đó đòi hỏi Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động, chuyển từ chủ yếu tổ chức phong trào theo kế hoạch sang nắm bắt vấn đề xã hội nhanh hơn, phản hồi linh hoạt hơn, sử dụng dữ liệu tốt hơn và kết nối hiệu quả hơn với từng nhóm dân cư.

Trong một số lĩnh vực, việc phối hợp giữa Mặt trận, các tổ chức chính trị - xã hội với cơ quan nhà nước đã có chuyển biến, nhưng vẫn cần được nâng lên theo hướng thực chất, thường xuyên và có cơ chế theo dõi đến cùng. Giám sát, phản biện xã hội muốn tạo tác động tích cực thì không chỉ dừng ở việc tổ chức hội nghị, gửi văn bản kiến nghị, mà cần có quy trình lựa chọn vấn đề đúng, huy động chuyên gia phù hợp, lắng nghe người dân chịu tác động trực tiếp, theo dõi việc tiếp thu, giải trình và công khai kết quả ở mức cần thiết.

Vai trò nòng cốt phải được đo bằng mức độ làm cho quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân được bảo vệ tốt hơn.

Thực tiễn cũng chỉ ra rằng vai trò nòng cốt của Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội đã từng bước chuyển từ nội dung vận động xã hội theo nghĩa truyền thống sang chức năng rộng hơn: đại diện xã hội, tổ chức các hình thức dân chủ, tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, giám sát, phản biện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân. Đây là bước chuyển có ý nghĩa bản chất. Nếu trước đây “nòng cốt” thường được hiểu nhiều ở phương diện tuyên truyền, vận động, thì nay cần hiểu là năng lực tổ chức để nhân dân tham gia thực chất vào đời sống chính trị - xã hội.

Trong kỷ nguyên số, nhân dân làm chủ không chỉ thông qua hội nghị, tiếp xúc cử tri, sinh hoạt cộng đồng hay các hình thức truyền thống, nhân dân còn làm chủ thông qua các nền tảng số, qua các kênh góp ý trực tuyến, qua dữ liệu mở, qua khả năng theo dõi tiến độ xử lý kiến nghị, qua tương tác hai chiều giữa người dân với cơ quan công quyền và tổ chức đại diện.

Vì vậy, một trong những giải pháp quan trọng là Mặt trận cần xây dựng hệ sinh thái số thống nhất, dùng chung, liên thông; phát triển cơ sở dữ liệu phục vụ công tác dân vận, giám sát, phản biện; ứng dụng trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu để nắm bắt kịp thời tâm tư, nguyện vọng của nhân dân, nhất là các vấn đề phát sinh ở cơ sở.

Đại hội XI MTTQ Việt Nam mở ra một nhiệm kỳ mới với yêu cầu cao hơn, trách nhiệm lớn hơn và phương thức hoạt động mới hơn. Khi Mặt trận tinh gọn nhưng mạnh hơn, rộng mở nhưng chặt chẽ hơn, gần dân hơn và hành động hiệu quả hơn, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc sẽ tiếp tục được khơi dậy mạnh mẽ. Phát huy vai trò nòng cốt của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội cũng chính là phát huy sức dân, lòng dân, trí dân và niềm tin của dân; biến đại đoàn kết toàn dân tộc thành động lực to lớn để xây dựng nước ngày càng giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.