Khai thông hai động lực thúc đẩy tăng trưởng
Nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước một nghịch lý: khu vực tư nhân giàu năng lượng nhưng thiếu nguồn lực, trong khi doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ nguồn lực lớn lại chưa vận hành hiệu quả. Tháo gỡ điểm nghẽn và tái thiết mối quan hệ giữa hai khu vực này chính là chìa khóa để mở ra dư địa tăng trưởng hai con số.
Kinh tế tư nhân - Lực lượng tiên phong nhưng chưa bứt phá
Theo thống kê, khu vực kinh tế tư nhân hiện có hơn 940.000 doanh nghiệp (DN) và hơn 5 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động, đóng góp khoảng 50% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước và sử dụng khoảng 82% lực lượng lao động. Những con số này khẳng định vai trò không thể thay thế của khu vực tư nhân trong nền kinh tế Việt Nam.
Ông Nguyễn Quốc Duy – đại diện Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng nhận định, kinh tế tư nhân đã được khẳng định là động lực quan trọng nhất trong chiến lược chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam, đóng vai trò tiên phong trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất. Với đóng góp hơn 40% GDP, khu vực này không chỉ tạo việc làm mà còn góp phần định hình năng lực cạnh tranh quốc gia.
Cùng quan điểm, PGS.TS Trần Hoàng Ngân - Chủ tịch Hội đồng Tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Sài Gòn cho rằng: “Trong cấu trúc nền kinh tế hiện nay, kinh tế tư nhân đang đóng góp trên 50% GDP, cho nên kinh tế tư nhân lúc nào cũng là động lực tăng trưởng cực kỳ quan trọng. Nghị quyết 68 giúp khu vực tư nhân là động lực tăng trưởng, tuy nhiên Quốc hội phải giám sát việc thực thi xem địa phương nào chưa thực hiện”.
Tại nghị trường Quốc hội những ngày gần đây, nhiều đại biểu đã có phân tích sâu sắc về vị thế của khu vực kinh tế tư nhân. Đại biểu Quốc hội Phạm Trọng Nhân (Đoàn TPHCM) chia sẻ, GDP năm 2025 đạt mức ấn tượng 8 - 9%. Kết quả trên có sự đóng góp lớn của kinh tế tư nhân với mức khoảng 51% GDP mỗi năm, tạo việc làm cho hơn 82% lực lượng lao động và gần 60% vốn đầu tư toàn xã hội. Thế nhưng ông Nhân cũng chỉ ra một con số đáng suy ngẫm khi khu vực kinh tế tư nhân chỉ chiếm vỏn vẹn 10% kim ngạch xuất khẩu. Phần lớn giá trị xuất khẩu vẫn nằm trong tay khu vực FDI.
Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân đã đặt mục tiêu cụ thể, đến năm 2030, tốc độ tăng trưởng bình quân của kinh tế tư nhân phải đạt khoảng 10 – 12%/năm, cao hơn tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế nói chung, nâng mức đóng góp lên 55 - 58% GDP, 35 - 40% tổng thu ngân sách nhà nước, giải quyết việc làm cho khoảng 84 - 85% tổng số lao động. Phấn đấu đến năm 2030, có 2 triệu DN hoạt động, ít nhất 20 DN lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Đây là yêu cầu tất yếu phục vụ cho mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững.
Tuy nhiên thực tế cho thấy, phần lớn DN vẫn có quy mô siêu nhỏ, nhỏ và vừa, với những hạn chế về vốn, trình độ quản trị, năng lực công nghệ và đổi mới sáng tạo. Điều này khiến năng suất lao động thấp, sức cạnh tranh chưa cao và khó tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Ông Trần Hoàng Ngân đề xuất, để khu vực kinh tế tư nhân phát huy tối đa tiềm năng, đồng thời trở thành động lực cho tăng trưởng hai con số, cần thiết cải thiện mạnh mẽ môi trường kinh doanh; tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ,…
Kinh tế Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt nhưng cần cải cách
Bên cạnh sự phát triển của khu vực tư nhân, khu vực kinh tế Nhà nước cũng là lực lượng quan trọng khi nắm giữ nhiều nguồn lực chiến lược của quốc gia, đặc biệt, trong các lĩnh vực hạ tầng, năng lượng và công nghiệp nền tảng. “Đối với khu vực kinh tế Nhà nước (chiếm trên 25% GDP), yêu cầu đặt ra là phải nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực này theo Nghị quyết 79” – ông Ngân nói.
Đánh giá rất cao vai trò của khu vực kinh tế Nhà nước, song các chuyên gia kinh tế khẳng định, dù có được nguồn lực lớn song khu vực kinh tế này thiếu vai trò mang tính dẫn dắt. Ông Đinh Hồng Kỳ - Chủ tịch HĐQT của hệ thống Secoin cho hay: “Hiện Nhà nước đã mạnh dạn trao các dự án quan trọng cho DN tư nhân. DN cũng sẵn sàng tham gia vào các dự án vốn lớn, công nghệ cao như đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao, cảng vận tải... Do vậy, cần có sự phân vai rõ ràng giữa DN tư nhân và DN Nhà nước. Điều này rất quan trọng”. Qua đó, ông Kỳ cũng kiến nghị: Nên để DN Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, tham gia các mảng mà tư nhân không làm được, hoặc chưa làm được như hạ tầng chiến lược, tài chính quốc gia, năng lượng... Những mảng tư nhân đang làm rất tốt nên để các DN tư nhân làm.
Theo các chuyên gia, để phát huy vai trò dẫn dắt, kinh tế Nhà nước cần chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo. Tập trung đầu tư vào các lĩnh vực thiết yếu như: hạ tầng, năng lượng, logistics, đồng thời tránh cạnh tranh trực tiếp với khu vực tư nhân. Thậm chí, DNNN cần tạo nền tảng, “đường băng” để khu vực tư nhân bứt phá.
Ông Nguyễn Mạnh Cường – Phó Chủ tịch UBND TPHCM cho rằng: Trong giai đoạn phát triển mới, TPHCM xác định tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế cả nước, đồng thời, chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Định hướng này nhằm đưa thành phố thành trung tâm kinh tế, tài chính, dịch vụ và đổi mới sáng tạo của khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, trong quá trình chuyển đổi và phát triển, thành phố đang đối mặt với nhiều thách thức. Tăng trưởng kinh tế chưa ổn định, các động lực truyền thống dần suy giảm... Đáng chú ý, đóng góp từ đổi mới sáng tạo và tiến bộ công nghệ mới đạt khoảng 35–38%, thấp hơn mục tiêu đề ra. Điều này chứng tỏ, các động lực tăng trưởng mới chưa phát huy đầy đủ. Khu vực kinh tế tư nhân còn hạn chế về quy mô và năng lực công nghệ; hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chưa hình thành được các doanh nghiệp công nghệ lớn. Khu vực kinh tế nhà nước cũng cần tiếp tục tái cơ cấu để nâng cao hiệu quả và vai trò dẫn dắt. Ngoài ra, các vấn đề về hạ tầng, chuyển đổi số, nguồn nhân lực, liên kết vùng và thể chế quản lý đô thị đang đặt ra yêu cầu đổi mới chính sách mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.
Gỡ nút thắt thể chế, tạo sức mạnh cộng hưởng
Trong bối cảnh toàn cầu đang chuyển dịch mạnh sang mô hình tăng trưởng xanh và bền vững, mục tiêu tăng trưởng hai con số của Việt Nam đặt ra yêu cầu không chỉ về tốc độ mà còn về chất lượng. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, cần sớm tháo gỡ các điểm nghẽn. Ông Nguyễn Ngọc Hòa - Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TPHCM (HFIC) nhận định, khu vực kinh tế Nhà nước đang nắm giữ nguồn lực rất lớn nhưng lại bị “trói buộc” bởi cơ chế quản lý hành chính còn nặng tính khuôn mẫu.
Ông Hòa dẫn chứng, ngay cả công tác quy hoạch trong DN cũng phải trải qua nhiều tầng nấc, tính linh hoạt bị hạn chế. Trong khi đó, khu vực kinh tế tư nhân thể hiện sự năng động, nhạy bén với thị trường nhưng lại đối mặt với bài toán thiếu vốn và quỹ đất sản xuất. Từ thực tế này, ông Hòa đề xuất, cần đẩy nhanh tiến trình cổ phần hóa nhằm giải phóng và phân bổ hiệu quả nguồn lực, đặc biệt là đất đai. Cần tái cơ cấu thị trường tín dụng theo hướng ưu tiên dư địa vay vốn cho DN nhỏ và vừa, qua đó, tạo điều kiện để nhóm này phát triển...
Bàn cách để 2 khu vực kinh tế phát huy mạnh mẽ vai trò của mình, chuyên gia kinh tế - GS.TS Nguyễn Trọng Hoài chỉ rõ, điểm cân bằng tối ưu giữa hai khu vực kinh tế chính là thước đo hiệu quả. Đối với DN nhà nước, cần áp dụng triệt để bộ khung quản trị tiên tiến, đánh giá thông qua hệ thống chỉ số mục tiêu minh bạch giống như Hàn Quốc. Đối với khu vực tư nhân, ông Hoài nhấn mạnh vai trò của cơ chế “tài chính mở”, cho phép DN tiếp cận tín dụng dựa trên dữ liệu số như dòng tiền và lịch sử thuế, thay vì phụ thuộc vào tài sản thế chấp. Đây được xem là giải pháp đột phá giúp hàng triệu DN nhỏ và vừa tiếp cận vốn dễ dàng hơn.
Giới chuyên gia đánh giá, mục tiêu tăng trưởng hai con số khó có thể đạt được nếu các khu vực kinh tế tiếp tục phát triển rời rạc. Khi các rào cản về thể chế, vốn, đất đai và quản trị được tháo gỡ đồng bộ, DN tư nhân và DN nhà nước sẽ tạo thành một hệ sinh thái cộng hưởng mạnh mẽ. Đây không chỉ là điều kiện để Việt Nam đạt được tốc độ tăng trưởng cao trong ngắn hạn, mà còn là nền tảng để nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng sức chống chịu của nền kinh tế và từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ kinh tế khu vực và thế giới.
TS. Trần Quang Thắng - Viện trưởng Viện Kinh tế và quản lý nêu quan điểm: TPHCM đang đứng trước một thời khắc bản lề. Tiếp tục phát triển theo quán tính cũ, hoặc bước sang một quỹ đạo tăng trưởng mới – nơi Nhà nước kiến tạo đường băng và tư nhân trở thành động lực cất cánh. Muốn làm được điều đó, thành phố phải tạo ra những cơ chế thật sự đột phá, như: phân vai rõ ràng, chia sẻ rủi ro minh bạch, mở không gian phát triển chung và xây dựng một hạ tầng số kết nối mọi chủ thể. Khi DN Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt các dự án chiến lược, còn tư nhân đem đến tốc độ, sáng tạo và sức lan tỏa, thành phố sẽ tăng trưởng nhanh hơn, bền vững hơn, đồng thời trở thành một trung tâm kinh tế hiện đại.
