Khi người dân hiến kế xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở
MTTQ Việt Nam TP Hà Nội luôn coi các khu dân cư là “gốc rễ” của xây dựng đời sống văn hóa. Vì vậy, những Hội nghị đại biểu nhân dân bàn việc xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở được tổ chức đã trở thành diễn đàn dân chủ thiết thực, nơi nhân dân trực tiếp tham gia đóng góp ý kiến, hiến kế để xây dựng Thủ đô phát triển bền vững.
Dân biết, dân bàn
Ngay từ đầu năm 2026, Hội nghị đại biểu nhân dân bàn việc xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở đã diễn ra trên khắp các địa bàn dân cư tại TP Hà Nội. Từ những Tổ dân phố ở các phường trung tâm như: Ba Đình, Hoàn Kiếm, Cửa Nam… cho tới các thôn, làng ở vùng núi Ba Vì, Bất Bạt… không khí dân chủ, cởi mở lan tỏa trong từng cuộc họp.
Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội đại biểu lần thứ XIV của Đảng cũng như triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Nghị quyết Đại hội XIV và Nghị quyết số 80-NQ/TW đều có những bước đột phá về quan điểm, cách nhìn, giải pháp xây dựng đời sống văn hóa trong kỷ nguyên mới; những tầm nhìn mới cũng như những thách thức mới. Do đó, các Hội nghị đều diễn ra hết sức sôi nổi, tập trung vào việc triển khai những điểm mới trong các Nghị quyết của Trung ương, TP Hà Nội làm sao để thích ứng tốt nhất với đời sống cơ sở của từng địa bàn. Đặc biệt, kế thừa, phát huy giá trị văn hóa Thăng Long - Hà Nội, tích hợp vào giá trị của thời đại trong xây dựng, phát triển văn hóa Thủ đô.
Theo thống kê của Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hà Nội, các Hội nghị đã được tổ chức đồng bộ tại 100% xã, phường và 100% thôn, tổ dân phố với 5.370/5.370 đơn vị, thu hút 619.558 đại biểu tham dự và ghi nhận gần 26.000 ý kiến phát biểu. Những con số này phản ánh rõ mức độ quan tâm, trách nhiệm và sự tham gia tích cực của nhân dân đối với các vấn đề chung.
Tại các hội nghị, người dân thẳng thắn trao đổi những vấn đề gắn với đời sống hàng ngày như xây dựng nếp sống văn minh đô thị, ứng xử nơi công cộng, thực hiện quy ước, hương ước cộng đồng hay gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống... Điển hình như Hội nghị tại xã Thanh Oai, nhiều đại biểu đóng góp những ý kiến thiết thực. Bà Nguyễn Thị Nhật - Bí thư Chi bộ, Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn Cự Thần kiến nghị, xã nên tăng cường việc thu gom rác thải 4 buổi/tuần để đảm bảo vệ sinh, tăng cường tập huấn việc phân loại rác tại nguồn cho cán bộ, hội viên, người dân.
Điểm đáng chú ý là các hội nghị không còn mang tính hình thức mà thực sự trở thành diễn đàn để người dân trực tiếp tham gia bàn bạc, đóng góp ý kiến, đề xuất giải pháp xây dựng cộng đồng dân cư văn minh, đoàn kết. Nhiều mô hình hay, cách làm sáng tạo từ cơ sở cũng được chia sẻ, nhân rộng; nhiều vấn đề tồn tại kéo dài cũng được đưa ra thảo luận để tìm tiếng nói chung. Và những ý kiến sát thực tiễn này được cấp ủy, chính quyền địa phương ghi nhận để triển khai khắc phục.
Bên cạnh các ý kiến về xây dựng văn hóa Hà Nội trong kỷ nguyên mới, nhiều ý kiến còn tập trung vào các vấn đề dân sinh như: Giao thông đô thị, trật tự xây dựng, ô nhiễm môi trường, úng ngập, an toàn thực phẩm, an ninh trật tự và xây dựng nếp sống văn minh. Đáng chú ý, nhiều ý kiến đã tập trung nhận diện và đề xuất giải pháp tháo gỡ các “điểm nghẽn” trong phát triển của thành phố, thể hiện rõ tinh thần trách nhiệm và sự đồng hành của nhân dân.
Phó Chủ tịch không chuyên trách UBTƯ MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hà Nội Bùi Huyền Mai khẳng định, Hội nghị đại biểu nhân dân đã trở thành nét đặc trưng riêng của Hà Nội trong việc phát huy dân chủ trực tiếp ở cơ sở, gắn với Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”.
“Điểm cốt lõi của Hội nghị là cụ thể hóa phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Không chỉ dừng lại ở việc tuyên truyền, phổ biến chủ trương, chính sách, hội nghị đã trở thành diễn đàn để người dân trực tiếp tham gia bàn bạc, đề xuất giải pháp cho các vấn đề của địa phương, qua đó phát huy quyền làm chủ một cách thực chất” – bà Bùi Huyền Mai nhấn mạnh.
Theo Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hà Nội Bùi Huyền Mai, giá trị cốt lõi của Hội nghị đại biểu nhân dân không chỉ ở việc người dân được phát biểu ý kiến, mà quan trọng hơn là các ý kiến đó phải được tiếp thu, xử lý và phản hồi một cách minh bạch, có trách nhiệm. Đây là thước đo năng lực quản trị và tinh thần trách nhiệm của chính quyền các cấp. Thực tiễn cho thấy, ở nhiều địa phương, việc tiếp thu và giải quyết ý kiến nhân dân đã có chuyển biến tích cực, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành.
Tập trung vào các vấn đề “nóng”, “trúng”, “cấp thiết”
Từ các Hội nghị đại biểu nhân dân, nhiều mô hình tự quản, nhiều cách làm hay, sáng tạo tiếp tục được lan tỏa, tạo chuyển biến tích cực trong đời sống cộng đồng. Đây cũng là dịp để cấp ủy, chính quyền, Ban Công tác Mặt trận và các đoàn thể lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của người dân, từ đó kịp thời kiến nghị điều chỉnh, bổ sung những nội dung phù hợp với thực tiễn địa phương.
Để tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả Hội nghị đại biểu nhân dân trong bối cảnh mới, lãnh đạo TP Hà Nội yêu cầu các cấp, các ngành tập trung đổi mới phương thức tổ chức theo hướng thực chất, gắn với yêu cầu quản trị hiện đại. Theo đó, chính quyền cấp xã, phường cần xác định rõ Hội nghị đại biểu nhân dân không chỉ là hoạt động theo kế hoạch mà là công cụ quan trọng để nắm bắt tình hình, phục vụ công tác điều hành. Việc lựa chọn nội dung phải bám sát thực tiễn, tập trung vào các vấn đề “nóng”, “trúng”, “cấp thiết”, có tác động trực tiếp đến đời sống nhân dân và công tác quản lý Nhà nước tại cơ sở.
Cùng với đó, cần xác định rõ trách nhiệm của chính quyền trong việc tiếp thu, xử lý và phản hồi ý kiến nhân dân, coi đây là nhiệm vụ thường xuyên, gắn với trách nhiệm người đứng đầu. Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Cầu Giấy Lê Thị Thu Trang cho biết, việc tổ chức Hội nghị đã thu hút nhiều ý kiến thiết thực để góp phần giải quyết các “điểm nghẽn” của thành phố. Bà cũng đề nghị cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế tiếp thu, phản hồi và công khai minh bạch. Mọi ý kiến của nhân dân phải được ghi nhận đầy đủ, có thời hạn xử lý rõ ràng và công khai kết quả để nhân dân theo dõi, giám sát.
Ở góc độ khác, ông Đào Duy Tùng - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Đông Anh cho hay, thông qua Hội nghị, nhiều ý kiến xác đáng, có tính xây dựng của nhân dân đã được tổng hợp, phân loại và phản ánh kịp thời tới cấp ủy, chính quyền, góp phần điều chỉnh, hoàn thiện phương án triển khai phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương. Không ít nội dung đã được tiếp thu, xử lý ngay từ cơ sở, qua đó hạn chế phát sinh những vấn đề phức tạp, kéo dài.
Tuy nhiên, để Hội nghị đại biểu nhân dân thực sự phát huy hiệu quả, vẫn cần tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức tổ chức theo hướng thiết thực, gần dân và sát với những vấn đề người dân quan tâm. Tránh việc một số nơi còn tình trạng hội nghị diễn ra mang tính hình thức, việc thảo luận chưa sôi nổi, tỷ lệ người dân tham gia chưa cao hoặc ý kiến đóng góp còn chung chung, kiểu “không mất lòng ai”. Bên cạnh đó, việc theo dõi, đôn đốc và phản hồi kết quả giải quyết các kiến nghị của nhân dân ở một số địa bàn chưa kịp thời, khiến hiệu quả lan tỏa chưa đồng đều.
Muốn nâng cao chất lượng hội nghị đại biểu nhân dân, điều quan trọng là phải tạo được không khí dân chủ, cởi mở để người dân mạnh dạn nêu ý kiến, đồng thời lựa chọn đúng những vấn đề dân sinh nổi cộm đưa ra bàn bạc. Khi các kiến nghị chính đáng được tiếp thu, giải quyết cụ thể, người dân sẽ tin tưởng hơn và tích cực tham gia các phong trào, cuộc vận động tại địa phương. Đây cũng là cơ sở quan trọng để xây dựng cộng đồng dân cư đoàn kết, đồng thuận và phát triển bền vững.
Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hà Nội Dương Đức Tuấn cho rằng, chính quyền các xã, phường cần xác định rõ Hội nghị đại biểu nhân dân bàn việc xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở không chỉ là hoạt động thường niên theo kế hoạch, mà là diễn đàn quan trọng để phát huy dân chủ, lắng nghe ý kiến nhân dân và tạo sự đồng thuận trong cộng đồng dân cư. Thực tiễn cho thấy, nhiều địa phương đã phát huy hiệu quả vai trò của Hội nghị đại biểu nhân dân trong tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia các phong trào thi đua yêu nước, xây dựng đô thị văn minh, nông thôn mới và giải quyết những vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở. Khi ý kiến, kiến nghị của người dân được tiếp nhận, xử lý kịp thời và gắn với trách nhiệm của chính quyền cơ sở, sẽ tạo nền tảng vững chắc để xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.
