Mở rộng trường chất lượng cao – Bài 1: Cần đo bằng chuẩn đầu ra

Thông tin Hà Nội tiếp tục mở rộng hệ thống trường chất lượng cao đang thu hút sự quan tâm lớn của phụ huynh và xã hội. Chủ trương này được kỳ vọng sẽ tạo thêm lựa chọn học tập cho học sinh, giảm áp lực tuyển sinh vào các trường “điểm”.

Hướng tới quản trị theo chất lượng thực

Hà Nội hiện có 23 trường chất lượng cao đã được UBND TP Hà Nội công nhận từ nhiều năm qua. Trong số này, có 17 trường công lập và 6 trường ngoài công lập.

Trên cơ sở rà soát thực tế và báo cáo của các địa phương, thành phố dự kiến sẽ phát triển thêm 37 trường chất lượng cao, hình thành hệ thống giáo dục chất lượng cao thực chất, có sức dẫn dắt toàn hệ thống.

Đây không chỉ là việc điều chỉnh kỹ thuật, mà là thay đổi cách tiếp cận phát triển giáo dục, theo tinh thần của Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo và Chương trình hành động số 05-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội.

Theo kế hoạch, thành phố sẽ phát triển thêm 37 trường chất lượng cao, gồm 4 trường mầm non, 12 trường tiểu học, 13 trường THCS và 8 trường THPT, nâng tổng số trường chất lượng cao toàn thành phố lên 60 trường.

Thông tin về việc Hà Nội tiếp tục mở rộng hệ thống trường chất lượng cao đang nhận được sự quan tâm lớn từ phụ huynh và xã hội. Chủ trương này được kỳ vọng sẽ tạo thêm lựa chọn học tập cho học sinh, đồng thời góp phần giảm áp lực tuyển sinh vào một số trường “điểm” vốn luôn có tỷ lệ cạnh tranh cao trong nhiều năm qua.

Tuy nhiên, cùng với sự kỳ vọng, dư luận cũng đặt ra nhiều câu hỏi về tiêu chí xác định “trường chất lượng cao”, chuẩn đầu ra, cơ chế kiểm định cũng như hiệu quả thực chất của mô hình này. Liệu sự khác biệt có nằm ở chất lượng đào tạo, môi trường học tập và năng lực học sinh sau đào tạo, hay chủ yếu dừng ở mức học phí cao hơn và điều kiện cơ sở vật chất tốt hơn?

Theo Phó Giám đốc Sở GDĐT Hà Nội Phạm Quốc Toản, mô hình trường chất lượng cao tới đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà là thay đổi cách tiếp cận phát triển giáo dục.

Đáng chú ý, có một số điểm nhấn về mô hình trường chất lượng cao gồm: Chuyển từ quản lý theo tiêu chí đầu vào sang quản trị chất lượng theo toàn bộ quy trình, với đầy đủ các khâu công nhận, đánh giá định kỳ, kiểm định và thu hồi, bảo đảm thực chất; chuyển từ tiêu chí cứng sang khung chuẩn mở, lấy chuẩn quốc gia mức độ 2 làm nền.

Bên cạnh đó, chương trình giáo dục của trường chất lượng cao sẽ bao gồm chương trình nền tảng và chương trình bổ sung nâng cao, được thiết kế chuyển từ tăng cường nội dung sang thiết kế chương trình mở, tích hợp, định hướng năng lực, chú trọng ngoại ngữ, STEM, công nghệ số, năng khiếu nghệ thuật và thể dục thể thao...

Để kiểm soát chất lượng, các trường chất lượng cao sẽ được duy trì, giám sát thường xuyên thay vì công nhận một lần như trước đây; đồng thời sẽ có cơ chế thu hồi, bảo đảm danh hiệu gắn với chất lượng thực. Đồng thời, bổ sung mô hình trường nhiều cấp học, tạo liên thông trong hệ thống và ổn định chất lượng đầu vào - đầu ra.

Về tài chính, mô hình này sẽ chuyển từ cơ chế học phí sang giá dịch vụ giáo dục trên cơ sở định mức kinh tế - kỹ thuật, trong đó Nhà nước bảo đảm phần cơ bản, phần chất lượng cao được tính đúng, tính đủ.

Quy trình công nhận trường chất lượng cao gồm 6 bước: Nhà trường xây dựng đề án; Sở GDĐT thẩm định; trình UBND Thành phố; quyết định công nhận; đánh giá định kỳ; thu hồi nếu không đạt.

Kiểm định bằng chất lượng

Bên cạnh việc mở rộng hệ thống trường chất lượng cao, Hà Nội cũng vừa phê duyệt 2 đề án xây dựng Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam và Trường THPT chuyên Chu Văn An trở thành trường chuyên tiệm cận chuẩn quốc tế.

Theo đề án được phê duyệt, lộ trình giáo dục từ lớp 10 đến lớp 12 của Trường THPT chuyên Chu Văn An được xây dựng trên nền tảng Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, đồng thời phát triển theo định hướng chương trình học thuật chuyên sâu, bảo đảm tính pháp lý, tính khoa học và tính hệ thống trong tổ chức hoạt động giáo dục.

Trong toàn bộ lộ trình, tiếng Anh được xác lập là ngôn ngữ thứ hai của nhà trường, từng bước được tích hợp vào giảng dạy, học tập và hoạt động học thuật, tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận tri thức hiện đại, tham gia các kỳ thi chuẩn hóa quốc tế như SAT, AP, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh trong tuyển sinh vào các cơ sở giáo dục đại học uy tín trong nước và quốc tế.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc mỗi học sinh sẽ có một mã định danh học tập duy nhất (Learning ID), đóng vai trò như một "hộ chiếu học tập, liên kết toàn bộ dữ liệu từ điểm số, thành tích nghiên cứu khoa học, chứng chỉ quốc tế đến các hoạt động ngoại khóa và năng lực số.

Trong khi đó, Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam định hướng tăng cường các học phần chuyên sâu, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và học tập kết hợp trên nền tảng số.

Trao đổi với phóng viên Báo Đại Đoàn Kết, GS.TSKH Đào Trọng Thi – nguyên Chủ tịch Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh Thiếu niên Nhi đồng Quốc hội (nay là Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội), nguyên Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội nhìn nhận, nhu cầu học tập tại các trường có chất lượng tốt ở Hà Nội hiện rất lớn, trong khi số lượng trường đáp ứng được kỳ vọng của phụ huynh còn hạn chế.

Vì vậy, GS Đào Trọng Thi cho rằng, việc phát triển thêm các trường chất lượng cao, chuẩn quốc tế là phù hợp với nhu cầu thực tế của xã hội. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa mô hình đào tạo nhân tài của trường chuyên với mô hình trường chất lượng cao vận hành theo cơ chế tự chủ.

Theo GS Đào Trọng Thi, các trường THPT chuyên như Hà Nội - Amsterdam hay Chu Văn An là mô hình đào tạo nhân tài nên được Nhà nước đầu tư nhằm phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng lực vượt trội.

Theo GS Đào Trọng Thi, trường chuyên là đào tạo tài năng nên Nhà nước đầu tư và chi trả. Học sinh được tuyển chọn theo năng lực thực sự chứ không phụ thuộc điều kiện kinh tế.

Trong khi đó, mô hình trường chất lượng cao nhấn mạnh vào chất lượng dịch vụ, điều kiện học tập, môi trường học tập và chăm sóc học sinh. Đây là mô hình phục vụ theo nhu cầu và trên tinh thần tự nguyện.

Nếu muốn đạt “chuẩn quốc tế” thực chất thì không thể chỉ dựa vào tên gọi hay mức đầu tư, mà cần có cơ chế kiểm định độc lập được quốc tế công nhận. Để đạt chuẩn quốc tế thực sự, các trường có thể mời các tổ chức kiểm định của Anh, Mỹ hoặc các tổ chức quốc tế khác đánh giá. Khi đó, kết quả đào tạo mới có giá trị được công nhận rộng rãi.

GS Đào Trọng Thi cũng nhấn mạnh, uy tín của một cơ sở giáo dục cuối cùng vẫn phải được đo bằng chất lượng thực tế của người học sau đào tạo.

“Nếu một cơ sở được đánh giá rất cao nhưng sản phẩm đào tạo không đáp ứng yêu cầu thực tế thì xã hội cũng sẽ không công nhận. Uy tín giáo dục cuối cùng vẫn phải được đo bằng chất lượng thật”, GS Đào Trọng Thi nêu quan điểm.

Một trong những vấn đề được đặt ra nhiều nhất hiện nay là hiệu quả thực sự của mô hình trường chất lượng cao và trường tiệm cận chuẩn quốc tế sẽ được đánh giá bằng cách nào.

Trong nhiều năm qua, không ít trường mang danh “chất lượng cao” nhưng khác biệt chủ yếu lại nằm ở học phí, cơ sở vật chất hoặc dịch vụ đi kèm, trong khi chuẩn đầu ra chưa có nhiều chỉ số rõ ràng để xã hội đối chiếu.

Bởi vậy, theo các chuyên gia, khi Hà Nội tiếp tục mở rộng mô hình này, yêu cầu lớn nhất không phải là tăng số lượng trường, mà là xây dựng được hệ thống tiêu chí đánh giá minh bạch, đo lường được và có cơ chế giám sát độc lập.

(Còn nữa)