Nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống “tội phạm nguồn” khi tích hợp 2 chương trình mục tiêu quốc gia

Ngăn chặn từ sớm, từ xa việc trẻ em sử dụng ma tuý tại trường học và cộng đồng

Phát biểu tại Tổ 7 (gồm các Đoàn: TP. Bắc Ninh, Lâm Đồng), đại biểu Quốc hội Trần Văn Lâm (Đoàn TP. Bắc Ninh) đánh giá cao Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026 - 2035 đã đặt trọng tâm vào những lĩnh vực tội phạm mới, đang xuất hiện và nóng trên địa bàn, nhất là tội phạm về không gian mạng, tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm công nghệ cao.

Bên cạnh đó, theo ông Lâm cần quan tâm tới một số chỉ tiêu trong các mục tiêu chưa thật rõ về nội hàm, phương pháp đo lường hoặc chưa đủ cơ sở để bảo đảm tính khả thi. Ông Lâm cũng cho rằng, cần rà soát lại các nội dung chi của chương trình, tránh trùng lặp với những chương trình, dự án, kế hoạch khác.

Theo đại biểu Quốc hội Cil Bri (Đoàn Lâm Đồng), cần tính đến thực tế người phạm tội và người sử dụng ma túy trái phép không cố định tại một địa bàn. Có trường hợp cư trú ở xã này nhưng sử dụng ma túy thực hiện hành vi tội phạm tại xã khác, thậm chí là di chuyển qua nhiều địa phương khác nhau.

Theo bà Cil Bri, việc đánh giá kết quả cần phân biệt rõ trách nhiệm của địa phương nơi cư trú và địa phương nơi phát hiện tội phạm, vi phạm. Một xã chủ động phát hiện thêm người sử dụng trái phép chất ma túy, phát hiện và xử lý thêm vụ việc thì phải được ghi nhận đúng kết quả đấu tranh, phòng ngừa. Không nên chỉ nhìn vào số vụ việc tăng lên và đánh giá địa phương chưa hoàn thành nhiệm vụ.

Đặc biệt, bà Cil Bri nêu lên thực trạng có những em học sinh bỏ học, thiếu sự quan tâm của gia đình, dễ bị bạn bè xấu lôi kéo, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa, nhiều cha mẹ phải đi làm xa, điều kiện chăm sóc, quản lý con em còn hạn chế.

“Khi một em có dấu hiệu bị lôi kéo sử dụng ma túy, thì việc phát hiện và hỗ trợ kịp thời vẫn còn có nhiều khó khăn. Nếu không có người theo dõi, tư vấn, giúp đỡ từ sớm, từ xa, nguy cơ các em bị sa vào ma túy sẽ lớn hơn”, bà Cil Bri nói và đề nghị chương trình cần bổ sung nguồn lực hỗ trợ công tác tư vấn, can thiệp sớm tại trường học và cộng đồng; xác định rõ trách nhiệm phối hợp giữa gia đình, nhà trường và chính quyền cấp xã, đặc biệt cần quan tâm đến thanh thiếu niên vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng khó khăn.

Theo đại biểu Quốc hội Huỳnh Ngọc Liêm (Đoàn Lâm Đồng), việc tích hợp giữa Chương trình phòng, chống ma tuý với phòng, chống tội phạm là cần thiết, bởi lẽ tội phạm ma túy, tội phạm hình sự và các tội phạm khác có mối liên hệ chặt chẽ với nhau vì ma tuý gần như là “tội phạm nguồn” của các loại tội phạm khác.

Tại Tổ 11 (gồm Đoàn: Khánh Hòa, Quảng Ngãi, Thái Nguyên), bày tỏ quan điểm tán thành việc tích hợp vào một chương trình và giao Bộ Công an làm chủ Chương trình thống nhất trên toàn quốc, đại biểu Quốc hội Trần Thị Thu Phước (Đoàn Quảng Ngãi) cho hay, thực tiễn cho thấy ma túy là nguồn phát sinh trực tiếp nhiều loại tội phạm hình sự, kinh tế và trật tự xã hội khác. Việc tích hợp hai nhiệm vụ vào một chương trình giúp thống nhất đầu mối chỉ đạo xuyên suốt đến tận Công an cấp xã, gắn kết phòng ngừa xã hội với phòng ngừa nghiệp vụ.

Sớm mốc số hóa, đồng bộ 100% dữ liệu tội phạm vào năm 2030

Bên cạnh đó, nhìn nhận một số nhiệm vụ tuyên truyền pháp luật, tái hòa nhập cộng đồng và trợ giúp pháp lý vẫn giao thoa với chương trình mục tiêu quốc gia khác, để phát huy tối đa ưu thế tích hợp, bà Trần Thị Thu Phước đề nghị dự thảo Nghị quyết giao Chính phủ quy định rõ ranh giới đối tượng và định mức sản phẩm đầu ra. Nhiệm vụ nghiệp vụ đấu tranh, cai nghiện và quản lý sau cai thì tập trung vào Chương trình này; nhiệm vụ an sinh chung thì lồng ghép tại cấp xã.

Chương trình đề ra mục tiêu phấn đấu đến năm 2030 đạt ít nhất 50% số xã, phường, đặc khu không có ma túy. Cùng với đó, trên 80% trạm y tế xã và 100% cơ sở cai nghiện công lập đủ điều kiện xác định tình trạng nghiện, bà Phước đánh giá cao quyết tâm của Chính phủ và Bộ Công an khi đầu tư thẳng vào cấp cơ sở để chặn nguồn cầu ma túy.

“Khi từng xã giữ được địa bàn sạch ma túy và chủ động khâu y tế, áp lực cho các cơ sở giam giữ, cai nghiện tuyến trên sẽ giảm căn bản”, bà Phước nói.

Để hoàn thành các chỉ tiêu này, bà Phước đề nghị cụ thể hóa hai nội dung trong giai đoạn 2026 – 2030. Theo đó, một là đầu tư phòng lưu giữ an toàn, thiết bị xét nghiệm và cấp chứng chỉ xác định tình trạng nghiện cho các trạm y tế, ưu tiên xã miền núi, hải đảo trước năm 2030. Hai là, có cơ chế hỗ trợ kinh phí trực tiếp cho Công an cấp xã và nhân viên y tế xã khi thực hiện xác định tình trạng nghiện.

Bên cạnh đó, Chương trình đặt mục tiêu hằng năm giải quyết trên 88% tin báo, điều tra khám phá đạt trên 75% và kéo giảm trên 10% số vụ phạm tội về trật tự xã hội. Đến năm 2035, Chương trình phấn đấu số hóa 100% dữ liệu đối tượng tội phạm, đồng bộ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Tuy nhiên, bà Phước cho hay, việc đặt mốc đến năm 2035 mới hoàn thành số hóa 100% dữ liệu tội phạm là còn chậm so với tốc độ chuyển dịch của tội phạm hiện nay. Do đó, đề nghị đẩy sớm mốc số hóa, đồng bộ 100% dữ liệu tội phạm vào năm 2030.