Nâng tầm giá trị nấm hương Mẫu Sơn

Mẫu Sơn, vùng núi cao của tỉnh Lạng Sơn, từ lâu nổi tiếng với nấm hương, hay còn gọi là nấm đông cô. Trước đây, nấm mọc tự nhiên rất nhiều trong rừng, tập trung ở những khu vực có độ ẩm cao, nhiệt độ thấp. Đặc điểm nổi bật của nấm hương Mẫu Sơn là kích thước lớn, mũ dày, thịt trắng, hương thơm đậm, tạo nên sự khác biệt rõ rệt so với nấm hương ở nhiều vùng khác.

Thực tế cho thấy, nấm hương Mẫu Sơn từng được nghiên cứu và đưa đi trồng thử nghiệm tại một số địa phương trong tỉnh nhưng không đạt hiệu quả như mong muốn. Điều đó cho thấy chỉ có điều kiện khí hậu mát mẻ, đặc trưng trên đỉnh núi Mẫu Sơn mới thực sự phù hợp để nấm sinh trưởng và phát triển. Theo chu kỳ tự nhiên, mùa nấm thường bắt đầu từ tháng 11, tháng 12 dương lịch và kéo dài đến khoảng tháng 5, tháng 6 năm sau.

Trước đây, người dân chủ yếu vào rừng thu hái nấm tự nhiên. Nấm mọc trên thân gỗ mục, ven suối hoặc những khu vực ẩm thấp. Việc thu hái phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết nên sản lượng không ổn định, có năm được mùa nhưng cũng có năm gần như mất trắng, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập.

Để khắc phục tình trạng này, từ tháng 12/2025, UBND xã Mẫu Sơn đã phối hợp với Công ty TNHH Green Food Hà Nam triển khai dự án xây dựng vùng trồng nấm hương trên đỉnh Mẫu Sơn. Dự án có sự tham gia của Hợp tác xã Nông trại xanh Mẫu Sơn và Hợp tác Nông sản sạch Mẫu Sơn, với 8 hộ dân là đồng bào dân tộc Dao. Các hộ tham gia được cấp tổng cộng 30.000 phôi nấm để triển khai sản xuất.

Gia đình chị Đặng Điến, thôn Khuổi Tẳng là một trong những hộ tham gia dự án, được cấp 1.000 bịch phôi nấm. Trong nhà trồng kín, chị duy trì việc kiểm tra độ ẩm và chăm sóc phôi nấm hằng ngày. Theo yêu cầu kỹ thuật, độ ẩm dao động từ 80 - 90% là điều kiện lý tưởng để nấm phát triển. Không chỉ được hỗ trợ phôi giống, các hộ dân còn được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn quy trình chăm sóc, thu hái và kỹ thuật tỉa nấm để đảm bảo nấm ra đều, đạt chất lượng cao.

Bà Đặng Điến chia sẻ, trước đây gia đình chủ yếu vào rừng hái nấm nên thu nhập bấp bênh, phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Từ khi tham gia mô hình trồng nấm, được hỗ trợ phôi giống và hướng dẫn kỹ thuật, gia đình đã chủ động hơn trong sản xuất. “Có phôi giống, có kỹ thuật, mình không còn lo mất mùa như trước. Nấm ra đều, bán được giá, mỗi vụ cũng có thêm khoản tích lũy”.

Trong các nhà trồng, phôi nấm được xếp thành từng dãy, mỗi nhà có thể chứa từ vài nghìn đến hàng chục nghìn bịch phôi. Nhờ kiểm soát được độ ẩm, nhiệt độ và quy trình chăm sóc, nấm phát triển ổn định, cho thu hoạch theo nhiều đợt. Nếu điều kiện thời tiết thuận lợi, trung bình mỗi bịch giá thể có thể cho thu từ 0,8 đến 1 kg nấm thành phẩm và thu hoạch khoảng 4 đợt trong suốt chu kỳ.

Với quy mô hàng nghìn bịch phôi, sản lượng nấm mỗi vụ đạt mức đáng kể, tạo nguồn cung ổn định cho thị trường. Sau khi thu hoạch, nấm được tiêu thụ dưới dạng tươi hoặc sấy khô để nâng cao giá trị. Trung bình khoảng 5–6 kg nấm tươi sẽ cho ra 1 kg nấm khô – sản phẩm có giá trị cao và dễ bảo quản.

Hiện nay, nấm hương tươi có giá dao động khoảng từ 30.000 đến 45.000 đồng/kg, trong khi nấm hương khô thường được bán với giá từ 200.000 đến 500.000 đồng/kg, tùy loại và chất lượng. Với nấm hương Mẫu Sơn, nhờ chất lượng vượt trội, giá bán thực tế thường cao hơn so với mặt bằng chung, đặc biệt là các sản phẩm nấm khô tuyển chọn.

Từ đầu vụ đến nay, các hộ tham gia mô hình đã có thêm thu nhập từ 20 đến 30 triệu đồng. Đây là nguồn thu đáng kể đối với người dân vùng cao, góp phần cải thiện đời sống và tạo việc làm tại chỗ. Nhiều hộ cho biết, so với việc vào rừng hái nấm như trước đây, mô hình trồng nấm giúp thu nhập ổn định hơn và ít rủi ro hơn.

So với nấm hương trồng ở nhiều nơi khác, nấm hương Mẫu Sơn có chất lượng vượt trội. Nhờ sinh trưởng trong điều kiện khí hậu lạnh tự nhiên, nấm có mũ dày, thịt chắc, hương thơm đậm và vị ngọt sâu. Hàm lượng dinh dưỡng của nấm cũng được đánh giá cao, giàu vitamin và khoáng chất. Khi chế biến, nấm giữ được độ dai, thơm lâu và vị đậm hơn so với nấm trồng công nghiệp.

Chính sự khác biệt về chất lượng và dinh dưỡng đã giúp nấm hương Mẫu Sơn có giá trị cao hơn, được người tiêu dùng ưa chuộng, đặc biệt trong phân khúc quà biếu và thực phẩm chất lượng cao.

Không chỉ dừng lại ở sản xuất, địa phương cũng đang chú trọng phát triển thương hiệu cho sản phẩm. Năm 2020, “Nấm hương Mẫu Sơn, Lạng Sơn” đã được cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu tập thể, tạo nền tảng quan trọng để nâng cao giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Việc liên kết giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân trong phát triển vùng trồng nấm hương đang mở ra hướng đi bền vững cho kinh tế Mẫu Sơn. Từ một sản vật phụ thuộc vào tự nhiên, nấm hương giờ đây đã trở thành sản phẩm có thể chủ động sản xuất, mang lại thu nhập ổn định và góp phần phát triển kinh tế địa phương.