Ngành xi măng trước sức ép phát thải ròng bằng 0

Thông tin trên được ông Lương Đức Long, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Xi măng Việt Nam cho hay. Xi măng gồm clinker, thạch cao và phụ gia như tro bay, xỉ lò cao... Trong đó, clinker chiếm tới 75-85%. Nguyên liệu này được tạo ra từ quá trình nung hỗn hợp đá vôi và đất sét ở nhiệt độ 1.450-1.500 độ C. Quá trình sản xuất 1 tấn clinker sẽ thải ra hơn 525 kg CO2. Ông Long cho biết thêm, xi măng là một trong ba ngành được lựa chọn thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính.

Năm 2025, sản lượng xi măng đạt khoảng 96,36 triệu tấn. Trong khi đó, hạn ngạch phát thải được giao là 69,94 triệu tấn CO2 tương đương, nhưng phát thải thực tế lên tới 84 triệu tấn. Ông Long nhận định, việc thực hiện các mục tiêu giảm phát thải còn gặp nhiều thách thức. Mặc dù đã phân bổ chỉ tiêu phát thải cho từng DN, nhưng khả năng cắt giảm trong thực tế còn hạn chế do ràng buộc về công nghệ.

Theo số liệu nghiên cứu của Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO), ngành xi măng chiếm khoảng 7-8% tổng lượng phát thải khí nhà kính của Việt Nam. Việc thúc đẩy các giải pháp giảm phát thải trong lĩnh vực này sẽ đóng góp đáng kể vào việc thực hiện các mục tiêu khí hậu quốc gia. Trong khi đó theo Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Xi măng Việt Nam, trong sản xuất clinker, công đoạn phát thải lớn nhất của ngành xi măng, hiện nay công nghệ trên thế giới cũng đã gần đạt giới hạn tối ưu, rất khó giảm sâu hơn. Một hướng đi là giảm tỷ lệ clinker trong xi măng, tuy nhiên, các nghiên cứu cho những áp lực về giá thành và thị trường. Từ những vướng mắc kể trên, vị Tổng thư ký Hiệp hội Xi măng kiến nghị Bộ Xây dựng giao Viện Vật liệu xây dựng tiếp tục nghiên cứu, đề xuất các giải pháp công nghệ phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Trước áp lực giảm phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cho biết, ngành xi măng cần thúc đẩy các giải pháp giảm phát thải, hiện nay, việc xanh hóa ngành này đã trở thành yêu cầu cấp thiết.

Hiện, cả nước đã có khoảng 2.900 cơ sở sản xuất vật liệu xây không nung hoạt động với tổng công suất thiết kế khoảng 12,4 tỉ viên quy tiêu chuẩn/năm, chiếm khoảng 40% tổng công suất thiết kế vật liệu xây. Năm 2025, sản lượng sản xuất đạt trên 7,2 tỉ viên quy tiêu chuẩn, tiêu thụ khoảng 6,7 tỉ viên.

Nhiều sản phẩm vật liệu xây dựng trong nước đã từng bước tiếp cận các hệ thống chứng nhận xanh, chứng nhận môi trường... Nhóm sản phẩm này kéo giảm việc sử dụng đất sét nung, tiết kiệm đất nông nghiệp, hạn chế phát thải, đồng thời góp phần tái sử dụng tro, xỉ, thạch cao - chất thải từ các ngành công nghiệp khác.

Nhằm thúc đẩy thị trường vật liệu xanh, ông Lê Văn Kế - Phó vụ trưởng Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, quý IV năm nay, bộ dự kiến ban hành thông tư về dán nhãn năng lượng với vật liệu này, gồm chi tiết danh mục phải dán nhãn, trình tự thủ tục đăng ký. Nhãn này được kỳ vọng sẽ là “giấy thông hành” cho DN trên thị trường vật liệu xanh.

Ở một hướng giải pháp khác, ông Lương Đức Long đề cập đến việc sử dụng rác thải làm nhiên liệu thay thế. Hiện đã có khoảng 15-16 nhà máy đẩy nhanh ứng dụng giải pháp này. Và thay vì dùng than để đốt, việc biến rác thải thành nguyên liệu thay thế, không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, mà còn góp phần giảm phát thải ra môi trường.

Trong khi đó theo bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện Thường trú của UNDP tại Việt Nam, đối với các quốc gia đang phát triển mà lượng chất thải ngày càng tăng như Việt Nam, công nghệ đồng xử lý là một giải pháp có hiệu quả nhanh và thực tiễn. Công nghệ này tận dụng chất thải không thể tái chế để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch là than và cắt giảm phát thải. Về môi trường, đồng xử lý cho phép tiêu hủy chất thải khó tái chế trong lò xi măng ở nhiệt độ trên 1.450°C. Về kinh tế, đây là giải pháp tiết kiệm chi phí. DN có thể giảm chi phí nhiên liệu nhờ thay thế than đá bằng chất thải, trong khi chính quyền địa phương tận dụng hạ tầng nhà máy xi măng hiện hữu, không cần đầu tư mới các cơ sở xử lý rác.