Nghịch lý được mùa, mất giá

Thu không đủ bù chi

Bỏ công trồng ớt và chăm bón để có một mùa ớt sai quả chưa kịp mừng thì ớt rớt giá thê thảm, đầu ra bấp bênh khiến nhiều gia đình trồng ớt rơi vào cảnh thu hoạch không đủ bù chi phí.

Dưới cái nắng oi ả của buổi đầu chiều, vợ chồng bà Nguyễn Thị Minh - trú tại xã Gò Nổi, TP Đà Nẵng đang hối hả hái những trái ớt xanh mướt cho kịp chuyến hàng mà thương lái vừa gọi đặt lúc trưa. Gia đình bà có 2 sào ớt, xuống giống từ đầu tháng 11 âm lịch năm ngoái. Nhờ kinh nghiệm dày dặn và công chăm sóc tỉ mỉ, cây ớt năm nay cho trái to, dài và đều. Thế nhưng, chất lượng nông sản lại tỷ lệ nghịch với lợi nhuận. Bà Minh cho biết: Từ đầu Tết đến giờ đã là đợt thu hoạch thứ 3. Nếu đầu vụ giá còn được 10.000 đồng/kg thì nay chỉ còn 4.500 đồng/kg.

Theo bà Minh, cứ mỗi sào ớt, gia đình bà đầu tư khoảng 7 triệu đồng tiền phân bón, chưa kể tiền giống và hàng trăm ngày công. Với mức giá hiện tại, dù ớt rất sai quả nhưng gia đình bà vẫn chưa thu hồi được một nửa số vốn bỏ ra. Để cứu vãn tình hình, bà Minh dự tính sẽ để một phần diện tích ớt chín đỏ rồi đem phơi khô bán với giá khoảng 30.000 đồng/kg, hy vọng gỡ gạc lại chút ít trước khi kết thúc vụ vào giữa tháng 5 âm lịch.

Tại xã Gò Nổi, hình ảnh những chủ ruộng ớt tự mình lăn lộn ngoài đồng thay vì thuê nhân công đã trở nên phổ biến. Như trường hợp của bà Ngô Thị Hà, dù đã thu hoạch 4 đợt và thu về 11 triệu đồng, nhưng so với con số 33 triệu đồng của năm ngoái, bà không khỏi xót xa. “Bỏ đất thì tiếc công, tiếc của, mà trồng tiếp thì bấp bênh quá. Tiền thu về tính ra chẳng đủ bù vào sức lao động mình bỏ ra mấy tháng nay” - bà Hà nói.

Cần giải bài toán đầu ra

Theo báo cáo từ UBND xã Gò Nổi, diện tích trồng ớt của toàn xã hiện nay lên đến hơn 170ha trên tổng số diện tích rau đậu thực phẩm. Với năng suất bình quân 240 tạ/ha, sản lượng dự kiến đạt khoảng 4.100 tấn, một con số khổng lồ đang chịu áp lực lớn về tiêu thụ.

Tình trạng tương tự cũng đang diễn ra tại xã Vu Gia, TP Đà Nẵng. Ông Ngô Văn Phi - Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Đại Minh cho biết, so với các loại cây truyền thống như lúa hay bắp, ớt vẫn có tiềm năng thu nhập cao hơn nếu được giá. Cụ thể, một sào ớt thuận lợi có thể thu về 10 triệu đồng, trong khi lúa chỉ đạt khoảng 3 triệu đồng.

Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất hiện nay chính là đầu ra cho sản phẩm. Phần lớn sản lượng ớt tại đây đều phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc. Khi thị trường này biến động hoặc ngừng thu mua, nông dân ngay lập tức rơi vào cảnh điêu đứng. Đây là bài toán với nhiều rủi ro mà người nông dân vẫn phải chấp nhận hàng năm vì thiếu các kênh tiêu thụ bền vững trong nước hoặc hợp đồng bao tiêu chặt chẽ.

Để giải quyết tình trạng này, Hợp tác xã nông nghiệp Đại Minh đã tích cực kết nối với các doanh nghiệp để tìm đầu ra ổn định. Tuy nhiên, một rào cản mới lại xuất hiện sự “lệch pha” giữa sản xuất và nhu cầu thị trường. Đó là, trong khi nông dân vẫn duy trì các giống ớt truyền thống đã quen canh tác từ lâu, thì các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu lại yêu cầu các giống mới như ớt chỉ thiên để phù hợp với tiêu chuẩn công nghiệp. Sự thay đổi này đòi hỏi nông dân phải thay đổi hoàn toàn thói quen canh tác và chấp nhận rủi ro khi thử nghiệm giống mới trên diện tích lớn.

Vì thế nếu không sớm có sự bắt tay chặt chẽ giữa “bốn nhà”, đó là Nhà nước, Nhà khoa học, Nhà doanh nghiệp và Nhà nông, thì những cánh đồng ớt như ở Gò Nổi hay Vu Gia sẽ còn tiếp tục chịu cảnh cay đắng mỗi khi mùa thu hoạch về. Người nông dân mong mỏi không chỉ là những vụ mùa bội thu, mà là một sự ổn định để họ có thể yên tâm gắn bó với mảnh đất của mình.