Nghịch lý Volvo sau 16 năm về tay Geely: "Con hổ Thụy Điển" bị xe điện Trung Quốc bao vây

Sự bùng nổ của các thế lực xe điện Trung Quốc như Xiaomi, Zeekr hay Li Auto đang đẩy thương hiệu xe sang Bắc Âu vào một nghịch lý cay đắng: Vẫn giữ vị thế quốc tế, nhưng đang phải liên tục cắt giảm nhân sự, trích lập lỗ và tái cấu trúc toàn diện để sống sót ngay trên mảnh đất từng nuôi sống mình.

Khi Geely mua lại Volvo Cars từ Ford năm 2010, Chủ tịch tập đoàn Trung Quốc Lý Thư Phúc ví thương hiệu xe Thụy Điển như một con hổ bị nhốt và tuyên bố cần “giải phóng con hổ”. Theo bài viết How China’s electric car boom devoured one of its own của Matt Oliver trên The Telegraph ngày 1/11/2026, Geely khi đó nhìn thấy tiềm năng chưa được khai thác của Volvo tại Trung Quốc, nơi Audi, BMW và Mercedes-Benz đã nhanh chóng chiếm lĩnh phân khúc xe cao cấp.

Hơn 16 năm sau, con hổ từng được giải phóng lại đối mặt với một nghịch lý: Volvo vẫn là thương hiệu xe sang có vị thế quốc tế, nhưng đang chịu sức ép từ những nhà sản xuất Trung Quốc phát triển nhanh, có lợi thế về giá bán, công nghệ và khả năng nắm bắt thị hiếu khách hàng địa phương.

Trước hết, cần phân biệt Volvo Cars với Volvo Group. Volvo Cars sản xuất ô tô con, với những dòng xe như XC60, XC90 và xe điện EX. Trong khi đó, Volvo Group là tập đoàn công nghiệp chuyên sản xuất xe tải, xe buýt, thiết bị xây dựng và các giải pháp động lực cho công nghiệp, hàng hải. Hai doanh nghiệp hiện hoạt động độc lập. Geely mua lại Volvo Cars, không phải Volvo Group.

Theo lịch sử doanh nghiệp được Volvo Cars công bố, hãng từng thuộc Volvo Group cho đến năm 1999, trước khi được Ford mua lại. Ngày 2/8/2010, Geely hoàn tất thương vụ mua 100% Volvo Car Corporation từ Ford với tổng giá trị 1,8 tỷ USD.

Con hổ từng được giải phóng

Sau thương vụ, Geely không xóa bỏ bản sắc Thụy Điển của Volvo. Hãng tiếp tục đặt trụ sở tại Gothenburg, duy trì hoạt động sản xuất ở châu Âu và được trao quyền tự chủ tương đối trong phát triển sản phẩm. Volvo vẫn hoạt động như một thương hiệu riêng, thay vì trở thành một nhãn xe trực thuộc Geely trên thị trường.

Chiến lược này đem lại kết quả đáng kể. Theo số liệu Volvo Cars công bố, doanh số tại Trung Quốc tăng từ 32.398 xe năm 2010 lên 171.676 xe năm 2021, tức hơn gấp năm lần. Đây cũng là mức doanh số cao nhất trong chuỗi số liệu được dẫn ở giai đoạn này. Trước đó, năm 2020, Volvo bán 166.617 xe tại Trung Quốc.

Năm 2024, Volvo Cars lập kỷ lục doanh số toàn cầu với 763.389 xe. Doanh thu đạt 400,2 tỷ krona Thụy Điển (SEK), tương đương 40,9 tỷ USD. Lợi nhuận hoạt động trước phần đóng góp từ các liên doanh và công ty liên kết đạt 27 tỷ SEK, khoảng 2,76 tỷ USD. Theo báo cáo thường niên, hãng bán được 175.194 xe thuần điện, chiếm 23% tổng doanh số; nếu tính cả xe hybrid sạc ngoài, tỷ lệ xe điện hóa đạt 46%.

Tuy nhiên, đà tăng trưởng tại Trung Quốc đã đảo chiều. Doanh số Volvo tại thị trường này giảm từ 156.370 xe năm 2024 xuống 149.549 xe năm 2025, tương đương mức giảm 4%. Như vậy, doanh số năm 2025 thấp hơn đáng kể so với đỉnh 171.676 xe năm 2021.

Sự suy giảm không chỉ là câu chuyện riêng của Volvo. Theo báo cáo ngày 5/2/2026 của Cơ quan Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO), dẫn số liệu Hiệp hội Xe du lịch Trung Quốc (CPCA), các thương hiệu Trung Quốc chiếm 65,3% thị trường xe du lịch nước này năm 2025. Doanh số xe của các hãng Trung Quốc tăng 12%, trong khi xe Đức giảm 9,8%, xe Nhật giảm 7,9% và xe Mỹ giảm 7,4%.

Đáng chú ý, doanh số nhóm xe cao cấp tại Trung Quốc giảm 9,6% trong năm 2025, trong khi nhóm thương hiệu tự chủ Trung Quốc tăng 11,9%. Cách phân loại của CPCA xếp Volvo, Mercedes-Benz, BMW, Audi, Tesla cùng các thương hiệu Trung Quốc như Yangwang và Maextro vào nhóm xe cao cấp. Điều này cho thấy các hãng nội địa không còn chỉ cạnh tranh ở phân khúc phổ thông mà đang tiến sâu vào thị trường vốn là thế mạnh của những thương hiệu quốc tế.

Khi xe sang phương Tây không còn là lựa chọn mặc định

Theo phân tích của The Telegraph, Volvo đang phải đối mặt với nhóm đối thủ mới như Nio, Zeekr, Aito, Li Auto và Xiaomi. Những thương hiệu này cung cấp xe có tiện nghi, trang bị công nghệ phong phú, trong khi giá bán có thể thấp hơn các mẫu xe châu Âu.

Bài báo đưa ra ví dụ về giá bán tại Trung Quốc: SUV điện Zeekr 7X có giá khởi điểm 229.800 nhân dân tệ, trong khi Volvo XC60 bản hybrid nhẹ có giá từ 239.900 nhân dân tệ. Hai mẫu xe khác nhau về hệ truyền động và cấu hình, nên không thể coi đây là phép so sánh trực tiếp về giá trị sử dụng. Tuy nhiên, mức giá cho thấy các thương hiệu nội địa đã tiến vào vùng giá mà trước đây xe phương Tây có lợi thế rõ rệt.

Sự thay đổi còn nằm ở cách người tiêu dùng Trung Quốc nhìn nhận thương hiệu. Felipe Munoz, chuyên gia phân tích ngành ô tô độc lập được The Telegraph dẫn lời, cho rằng xe phương Tây từng được xem là biểu tượng của sự cao cấp, nhưng hình ảnh đó đang thay đổi. Người tiêu dùng trẻ ngày càng quan tâm đến những thương hiệu Trung Quốc có công nghệ mới, phần mềm hiện đại và thiết kế phù hợp thị hiếu trong nước.

Với Volvo, vấn đề phức tạp hơn bởi hãng có quan hệ sở hữu đặc biệt với một trong những tập đoàn ô tô lớn nhất Trung Quốc. Theo Munoz, Volvo chưa tận dụng hết lợi thế từ nền tảng công nghệ và hệ sinh thái của Geely. Mô hình hoạt động tương đối độc lập từng giúp hãng giữ bản sắc Thụy Điển, nhưng nay có thể khiến hãng chậm hơn các đối thủ trong cuộc đua công nghệ và phát triển sản phẩm.

Trong cuộc trao đổi với Bloomberg ngày 23/10/2026, Håkan Samuelsson, Tổng giám đốc Volvo Cars, cũng thừa nhận mô hình cũ không còn phù hợp. Ông cho rằng các nhà sản xuất không thể tiếp tục thành công bằng cách phát triển những mẫu xe toàn cầu tại châu Âu rồi bán với giá cao ở Trung Quốc. Thị trường dành cho những sản phẩm phát triển theo công thức truyền thống của phương Tây đang thu hẹp nhanh chóng.

Volvo buộc phải thay đổi

Áp lực cạnh tranh thể hiện rõ trong kết quả kinh doanh. Theo công bố ngày 2/10/2026 của Volvo Cars, doanh số toàn cầu quý III đạt 141.609 xe, giảm 10,7% so với cùng kỳ năm trước. Tại Trung Quốc đại lục, Hong Kong và Đài Loan, lượng xe giao đến khách hàng đạt 20.284 chiếc, giảm 40,6%.

Theo Volvo Cars, kết quả kinh doanh chịu tác động từ môi trường cạnh tranh khốc liệt tại Trung Quốc, áp lực giảm giá, doanh thu tại thị trường này giảm gần một nửa so với cùng kỳ và những khó khăn tại Mỹ. Hãng còn phải ghi nhận khoản điều chỉnh giảm 1,1 tỷ SEK liên quan đến tín chỉ phát thải tại Mỹ, cùng tác động từ giá nguyên liệu và khoản lỗ của Polestar.

Trước tình hình đó, Volvo Cars công bố kế hoạch tiết giảm thêm khoảng 5 tỷ SEK chi phí gián tiếp và chi phí biến đổi, đồng thời cắt giảm khoảng 2.500 vị trí việc làm trên toàn cầu. Theo thông báo ngày 23/10, các biện pháp này nhằm giảm chi phí cố định, hạ điểm hòa vốn và cải thiện dòng tiền. Hãng dự kiến hoàn tất các tác động tài chính của chương trình vào cuối năm 2027.

Hãng cũng điều chỉnh chiến lược sản phẩm. Theo công bố ngày 17/9/2026, Volvo dự kiến giới thiệu 13 mẫu xe mới đến cuối năm 2030, trong đó có những mẫu phát triển riêng cho các thị trường châu Âu, Mỹ và Trung Quốc. Riêng trong năm 2027, hãng dự kiến giới thiệu ba mẫu xe mới, gồm một mẫu dành cho châu Âu và hai mẫu phát triển riêng cho Trung Quốc.