Nhiếp ảnh lan tỏa giá trị di sản

Lưu giữ ký ức di sản qua từng khuôn hình

Việt Nam sở hữu kho tàng di sản văn hóa và thiên nhiên phong phú, được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử. Từ những công trình kiến trúc, di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh đến các loại hình nghệ thuật, lễ hội, tín ngưỡng, nghề thủ công và tư liệu quý, mỗi di sản đều lưu giữ những câu chuyện về lịch sử, bản sắc và sức sáng tạo của dân tộc. Trong hành trình gìn giữ những giá trị ấy, nhiếp ảnh có khả năng đặc biệt trong việc lưu giữ hình ảnh, tái hiện ký ức và chuyển tải thông điệp văn hóa bằng ngôn ngữ thị giác.

Một bức ảnh về mái ngói rêu phong, cổng thành cổ, những đường nét chạm khắc trên kiến trúc hay một góc phố xưa không đơn thuần ghi lại diện mạo của công trình tại một thời điểm. Qua góc nhìn của người cầm máy, hình ảnh còn gợi mở câu chuyện về lịch sử, phong tục, đời sống và những cộng đồng đã tạo dựng, gìn giữ di sản. Khi được đặt trong bối cảnh phù hợp, bức ảnh trở thành cầu nối giúp công chúng hiểu hơn về những giá trị nằm phía sau vẻ đẹp hữu hình.

Tại các di sản tiêu biểu như Quần thể di tích Cố đô Huế, Đô thị cổ Hội An, Khu đền tháp Mỹ Sơn, Vịnh Hạ Long, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng hay Quần thể danh thắng Tràng An…, nhiếp ảnh mở ra nhiều cách tiếp cận khác nhau. Đó có thể là những khuôn hình khắc họa vẻ đẹp kiến trúc cung đình, những dãy nhà cổ, dấu tích văn hóa, cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ. Mỗi góc nhìn góp phần giới thiệu diện mạo độc đáo của từng di sản, đồng thời gợi nhắc trách nhiệm bảo vệ những giá trị không thể thay thế.

Nhấn mạnh ý nghĩa của nhiếp ảnh đối với việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Tạ Quang Đông cho rằng, mỗi tác phẩm không chỉ ghi lại hình ảnh một địa danh hay một sinh hoạt văn hóa, mà còn chuyển tải câu chuyện về lịch sử, ký ức, phong tục và mối quan hệ gắn bó giữa con người với thiên nhiên. Bằng khả năng lưu giữ khoảnh khắc và truyền tải cảm xúc, nhiếp ảnh giúp công chúng tiếp cận di sản gần gũi hơn, khơi gợi niềm tự hào dân tộc và nâng cao ý thức gìn giữ những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, việc phát huy giá trị hình ảnh, đổi mới phương thức truyền thông và mở rộng khả năng tiếp cận di sản càng có ý nghĩa quan trọng.

Nhiếp ảnh đưa di sản đến gần hơn với du khách

Trong bối cảnh du lịch ngày càng chú trọng trải nghiệm văn hóa và khám phá bản sắc địa phương, nhiếp ảnh trở thành phương thức quan trọng để quảng bá hình ảnh điểm đến. PGS.TS Phạm Hồng Long, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Khoa Du lịch học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho rằng nhiếp ảnh từ trước đến nay luôn là một kênh truyền thông quảng bá hình ảnh điểm đến rõ nét. Trong thời đại công nghệ số, xu hướng lựa chọn điểm đến của khách du lịch chịu ảnh hưởng lớn từ các nền tảng số, mạng xã hội, truyền hình và phim ảnh.

Theo PGS.TS Phạm Hồng Long, nhiếp ảnh là nghệ thuật của ánh sáng và khoảnh khắc. Qua góc nhìn của các nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp, hình ảnh điểm đến được trau chuốt và nâng tầm mạnh mẽ. Những khoảnh khắc khác nhau theo mùa hoặc từng thời điểm trong ngày được ghi lại không chỉ góp phần lưu giữ vẻ đẹp cảnh quan mà còn trở thành “cánh tay nối dài”, giúp quảng bá và nâng cao thương hiệu du lịch.

Để phát huy hơn nữa vai trò của nhiếp ảnh trong quảng bá du lịch, PGS.TS Phạm Hồng Long đề xuất, bên cạnh các sân chơi dành cho nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp, cần tổ chức thêm những cuộc thi dành cho người chơi ảnh nghiệp dư có đam mê du lịch, có năng khiếu nhiếp ảnh hoặc các KOLs nhằm gia tăng sức lan tỏa trong cộng đồng. Đồng thời, cần lồng ghép đào tạo kỹ năng nhiếp ảnh cơ bản vào các chương trình tập huấn du lịch cộng đồng và đào tạo hướng dẫn viên. Với kỹ năng này, hướng dẫn viên có thể hỗ trợ du khách chụp ảnh, tư vấn những góc chụp và khoảnh khắc đẹp tại điểm đến. Ông cũng đề xuất đưa các doanh nghiệp và nhiếp ảnh gia đến những điểm du lịch vào thời điểm thích hợp để ghi lại những hình ảnh độc đáo, chẳng hạn như mùa hoa nở, thời điểm săn mây, bình minh, hoàng hôn hay những cảnh quan đặc trưng. Cùng với đó, việc phát triển các chương trình du lịch lấy trải nghiệm nhiếp ảnh làm sản phẩm hấp dẫn trọng tâm sẽ góp phần thu hút du khách, đồng thời nâng cao thương hiệu điểm đến.

Có thể thấy, nhiếp ảnh có thể khơi gợi nhu cầu khám phá, nhưng sức hút lâu dài của điểm đến còn phụ thuộc vào chất lượng dịch vụ, sản phẩm trải nghiệm, hạ tầng, công tác bảo tồn và sự tham gia của cộng đồng địa phương. Vì vậy, hoạt động quảng bá hình ảnh cần được kết nối với chiến lược phát triển du lịch, bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc văn hóa. Từ lưu giữ ký ức đến quảng bá hình ảnh, nhiếp ảnh đang mở ra những cách thức mới để di sản hiện diện trong đời sống đương đại. Khi được thực hiện bằng sự am hiểu, tính chân thực và trách nhiệm, mỗi khuôn hình không chỉ giúp công chúng nhận diện vẻ đẹp của một vùng đất mà còn khơi gợi mong muốn tìm hiểu lịch sử, trải nghiệm văn hóa và khám phá đời sống cộng đồng. Qua đó, nhiếp ảnh góp phần lan tỏa giá trị di sản, nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến và thúc đẩy du lịch phát triển theo hướng bền vững.