Phát hiện sớm, điều trị kịp thời bệnh do não mô cầu

Từ đầu năm 2026 đến nay, Hà Nội ghi nhận 2 trường hợp mắc bệnh do não mô cầu rải rác, chưa xuất hiện tình trạng lây lan thành ổ dịch. Tuy nhiên, trước diễn biến đáng lo ngại tại một số tỉnh, thành phố, ngành y tế Thủ đô đang tăng cường giám sát dịch tễ, chủ động phát hiện ca nghi ngờ và triển khai các biện pháp phòng ngừa trong cộng đồng.

Theo Viện Pasteur TPHCM, trong 10 tháng đầu năm 2026, khu vực phía Nam ghi nhận 42 ca mắc bệnh do não mô cầu, trong đó có 7 trường hợp tử vong. Nhóm tuổi 11-15 chiếm tỷ lệ mắc cao nhất, khoảng 28,6%. Đáng chú ý, khoảng 94% trường hợp bệnh xâm lấn được ghi nhận thuộc nhóm huyết thanh B.

Theo TS.BS Lê Kiến Ngãi - Trưởng khoa Dự phòng và Kiểm soát nhiễm khuẩn, một trong những đặc điểm dịch tễ đáng lưu ý của bệnh não mô cầu là sự tồn tại của những người lành mang vi khuẩn nhưng không có triệu chứng. Vi khuẩn Neisseria meningitidis có thể cư trú tại vùng hầu họng của người khỏe mạnh, tạo thành nguồn lây âm thầm trong cộng đồng.

Ước tính khoảng 5-10% dân số có thể mang vi khuẩn não mô cầu tại hầu họng ở một thời điểm nhất định, tỷ lệ này có thể cao hơn ở thanh thiếu niên. Vi khuẩn lây truyền qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần hoặc kéo dài.

Điều đáng lo ngại hơn là bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh. BS Nguyễn Nguyên Huyền - Giám đốc Trung tâm Phòng, chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, não mô cầu có thể gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết hoặc đồng thời cả hai tình trạng. Ở giai đoạn đầu, người bệnh thường chỉ sốt, đau đầu, đau mỏi cơ, buồn nôn hoặc nôn, dễ bị nhầm với các bệnh nhiễm virus thông thường. Tuy nhiên, khi vi khuẩn xâm nhập vào máu hoặc dịch não tủy, tình trạng bệnh có thể nhanh chóng diễn biến nghiêm trọng.

Người bệnh có thể xuất hiện đau đầu dữ dội, cứng gáy, lơ mơ, co giật, thở nhanh, tay chân lạnh hoặc các chấm, mảng xuất huyết tím trên da. Trường hợp nặng có thể dẫn đến sốc nhiễm khuẩn, rối loạn đông máu, suy đa cơ quan và tử vong trong thời gian rất ngắn.

ThS.BS Đặng Đình Huân - Trưởng khoa Phòng, chống bệnh truyền nhiễm, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội nhấn mạnh, bệnh có thể chuyển nặng trong vòng 24-48 giờ, thậm chí tử vong trong vòng 24 giờ ở thể tối cấp. Vì vậy, khi xuất hiện những triệu chứng nghi ngờ, đặc biệt là sốt cao kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy, rối loạn ý thức hoặc ban xuất huyết, người dân cần đến ngay cơ sở y tế.

Theo BS Huân, tiêm vaccine là một trong những biện pháp quan trọng giúp chủ động phòng bệnh. Tuy nhiên, các loại vaccine não mô cầu hiện nay có phạm vi bảo vệ khác nhau, vì vậy người dân cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế để lựa chọn phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và nguy cơ phơi nhiễm.

Tiêm vaccine không thay thế hoàn toàn các biện pháp phòng ngừa khác. Theo BS Nguyễn Nguyên Huyền, người dân cần duy trì vệ sinh cá nhân, giữ nơi ở và lớp học thông thoáng, hạn chế dùng chung những vật dụng có tiếp xúc với nước bọt, dịch tiết đường hô hấp. Đối với trường học, ký túc xá và những nơi tập trung đông người, cần tăng cường theo dõi sức khỏe, phát hiện và thông báo kịp thời các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh.

Đặc biệt, khi xuất hiện ca bệnh, việc xác định người tiếp xúc gần phải được triển khai khẩn trương. Những người sống cùng nhà, có tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng họng hoặc thuộc nhóm tiếp xúc gần theo đánh giá dịch tễ cần liên hệ cơ sở y tế để được tư vấn và chỉ định kháng sinh dự phòng nếu cần thiết. Kháng sinh dự phòng cần được sử dụng càng sớm càng tốt, kể cả đối với người đã tiêm vaccine nhưng thuộc diện có nguy cơ phơi nhiễm.