Phát triển nông nghiệp xanh, đưa cà phê Arabica thành ngành hàng chủ lực

Liên kết chuỗi giá trị và sản xuất xanh

Ngày 18/7/2026, tại phường Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, Hội Làm vườn Việt Nam tổ chức Diễn đàn "Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên".

Phát biểu tại diễn đàn, ông Lò Văn Cương, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên, cho biết phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu đang trở thành yêu cầu tất yếu để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.

Theo ông Cương, phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn, thích ứng với biến đổi khí hậu dần trở thành yêu cầu bắt buộc nếu muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước và quốc tế. Với diện tích tự nhiên hơn 950.000 ha, trong đó đất nông, lâm nghiệp chiếm hơn 90%, Điện Biên được đánh giá có nhiều điều kiện để hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn.

Những năm gần đây, tỉnh đã cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững. Trọng tâm là phát triển vùng nguyên liệu gắn với chế biến, xây dựng thương hiệu, ứng dụng khoa học công nghệ và liên kết chuỗi giá trị nhằm gia tăng giá trị sản phẩm.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo tỉnh, những kết quả này chưa tương xứng với tiềm năng. Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, liên kết giữa các khâu trong chuỗi giá trị chưa bền vững, tỷ lệ chế biến sâu còn thấp, trong khi số lượng doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp chưa nhiều. Đây là những điểm nghẽn khiến giá trị gia tăng của nông sản Điện Biên chưa cao và khả năng cạnh tranh còn hạn chế.

Tại Diễn đàn các chuyên gia cho rằng, lợi thế lớn nhất của Điện Biên không chỉ nằm ở điều kiện tự nhiên mà còn ở hệ sinh thái nông nghiệp đa dạng cùng nguồn tri thức bản địa phong phú.

Theo TS Lê Văn Đức, đại diện Hội Làm vườn Việt Nam, bên cạnh thế mạnh truyền thống về cây lương thực, Điện Biên còn có nhiều dư địa phát triển các cây công nghiệp và cây ăn quả có giá trị kinh tế cao như cà phê, mắc ca, cao su, chè, xoài, chuối, cam, bưởi, mận, lê...

Đặc biệt, cà phê Arabica và mắc ca được đánh giá là hai ngành hàng có nhiều triển vọng để hình thành chuỗi giá trị quy mô lớn, phục vụ xuất khẩu.

Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đang tạo ra nhiều thách thức đối với sản xuất nông nghiệp khu vực miền núi phía Bắc. Vì vậy, phát triển kinh tế tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, giảm phát thải và sử dụng hiệu quả tài nguyên được xem là hướng đi tất yếu.

Ở góc độ khoa học công nghệ, PGS.TS Phạm Anh Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch, cho rằng Điện Biên đang sở hữu nhiều sản phẩm có giá trị như gạo Điện Biên, cà phê Arabica Mường Ảng, mắc ca, chè Shan tuyết, rau quả và dược liệu.

Tuy nhiên, phần lớn nông sản vẫn tiêu thụ dưới dạng tươi hoặc sơ chế. Hệ thống bảo quản, kho lạnh và chế biến sâu còn thiếu, khiến tổn thất sau thu hoạch, nhất là với rau quả, vẫn ở mức cao.

 Cà phê Arabica được xác định là trụ cột tăng trưởng

Một trong những điểm nhấn trong chiến lược phát triển nông nghiệp của Điện Biên là mở rộng vùng cà phê Arabica lên 20.000 ha trong những năm tới.

Theo ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Điện Biên, mục tiêu của tỉnh không chỉ là tăng diện tích mà là chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang nền nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, dựa trên khoa học công nghệ, chế biến sâu và thị trường xuất khẩu.

Hiện Điện Biên có khoảng 8.500 ha cà phê Arabica, đứng thứ ba cả nước sau Sơn La và Lâm Đồng; khoảng 12.000 ha mắc ca, đứng thứ hai toàn quốc; cùng khoảng 1.200 ha dứa.

Riêng năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu phát triển thêm 6.000 ha cà phê và 6.000 ha mắc ca. Theo tính toán của địa phương, diện tích cà phê trồng mới trong năm có thể đạt khoảng 8.000 ha, mức tăng đột phá so với nhiều năm trước.

Theo ông Cảnh, Điện Biên hiện còn khoảng 300.000 ha đất trống cùng nhiều diện tích lúa, ngô, sắn có thể chuyển đổi sang các cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn, tạo dư địa lớn cho quá trình mở rộng vùng nguyên liệu.

Tuy nhiên, lãnh đạo ngành nông nghiệp nhấn mạnh, mở rộng diện tích mới chỉ là điều kiện cần. Điều quan trọng hơn là phải hoàn thiện đồng bộ chuỗi giá trị từ giống, quy trình kỹ thuật, chế biến, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, chỉ dẫn địa lý đến xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Theo lãnh đạo tỉnh Điện Biên, giai đoạn phát triển mới đòi hỏi sự đồng hành mạnh mẽ hơn của các nhà khoa học.

Đối với cây công nghiệp dài ngày như cà phê hay mắc ca, việc lựa chọn giống phù hợp có ý nghĩa quyết định vì nếu lựa chọn không đúng sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất trong nhiều thập kỷ.

Điện Biên cũng mong muốn có thêm các nghiên cứu chuyên sâu về khả năng sinh trưởng của cây mắc ca ở các vùng có độ cao khác nhau, xây dựng mô hình trồng xen mắc ca với cà phê, nghiên cứu mật độ trồng tối ưu cũng như phát triển các giống dứa chất lượng cao như MD2 nhằm đa dạng hóa cơ cấu cây trồng.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Lê Đức Huy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng thành viên Simexco Đắk Lắk, đề xuất Điện Biên hướng tới trở thành địa phương đầu tiên số hóa toàn diện ngành cà phê, từ quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc đến thương mại.

Theo ông, việc kết hợp cà phê Arabica với các giá trị văn hóa, lịch sử và du lịch của Điện Biên sẽ tạo nên thương hiệu cà phê đặc sản khác biệt, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.