Quảng bá văn học Việt- Nga: Thiếu dịch giả chuyên nghiệp

7 tác phẩm được giới thiệu trong Lễ ra mắt sách dịch văn học Nga lần thứ IV.

Ý tưởng này được chính thức bắt đầu từ năm 2012 do Tổng thống Nga khởi xướng và chiếm một vị trí quan trọng trong công tác nghiên cứu văn hóa của Trung tâm Khoa học và Văn hóa Nga. Tuy nhiên, theo Giám đốc Trung tâm Khoa học và Văn hóa Nga Elena Zubtsova: “Rất tiếc là những năm gần đây, ở Việt Nam số người có thể đọc thoải mái bằng tiếng Nga những tác phẩm văn học Nga ngày càng ít đi, mặc dù sự quan tâm tới văn học Nga không giảm. Các bản dịch sách sang tiếng Việt cho phép tăng lên đáng kế lượng độc giả và thu hút sự chú ý của thế hệ mới tới nền văn học kinh điển và hiện đại của Nga”.

Trước đó, trong khuôn khổ 3 giai đoạn đầu đã địch các tác phẩm của F.Dostoievsky, các vở kịch của A. Ostrovsky, thơ của N. Rubtsov và một số nhà văn khác. Tất cả những cuốn sách này đã tạo sự chú ý lớn của độc giả và chiếm vị trí xứng đáng trong các thư viện và trường học của Việt Nam. Năm nay, những tác phẩm ra mắt độc giả mến mộ văn học Nga bao gồm 7 tác phẩm như: “Người chồng vĩnh cửu” và “Chàng ngốc” của F. Dostoievsky, “Cô gái không của hồi môn” của A. Ostrovsky, “Du ngoạn vòng quanh châu Á trên lưng ngựa” của A. Viazemsky, “Chủ nghĩa Max và triết học ngôn ngữ” của V. Voloshinov, “Giáo đoàn nhà thờ “ của N. Leskov và “Tuần đêm” của S. Lukianhenko. Đó là những cuốn sách thuộc các thể loại kịch truyện, nhật ký ghi chép, chuyên khảo, tiểu thuyết có sự đóng góp rất lớn của các nhà dịch thuật Nga-Việt, các nhà Việt Nam học, các nhà khoa học của cả 2 phía.

Cũng tại lễ ra mắt, ông Nguyễn Xuân Thanh – Trưởng Phòng Quản lý Phát hành xuất bản phẩm, đại diện Cục Xuất bản, in và phát hành (Bộ TT- TT), cho biết: Nhiều thế hệ người Việt Nam đã may mắn được đọc những cuốn sách của Liên Xô trước đây và luôn giữ được ấn tượng tốt đẹp về đất nước và con người Nga đầy tình cảm và tính nhân văn. Rất nhiều cuốn sách Xôviết với các nhân vật của mình đã trở thành kim chỉ nam, là lý tưởng, động lực cho các thế hệ người Việt Nam học tập và chiến đấu, góp phần vào thắng lợi của sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước Việt Nam. Thông qua hoạt động này, nhiều cuốn sách có giá trị của văn học Nga cận đại, hiện đại được dịch và đưa vào phục vụ bạn đọc Việt Nam, nhằm quảng bá cho hình ảnh, đất nước, con người và nền văn hóa Nga, góp phần thúc đẩy sự hợp tác và tình hữu nghị giữa nhân dân hai nước Việt Nam - Cộng hòa Liên bang Nga. Từ đây bạn đọc Việt Nam lại có cơ hội được thưởng thức những tác phẩm tiêu biểu của nền văn học Nga.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy trong những năm gần đây ở lĩnh vực văn học đang thiếu hẳn một bộ phận tác giả dịch thuật chuyên nghiệp, hoặc nếu có thì cũng rất ít. Việc dịch được một tác phẩm văn học hay một tác phẩm văn học kinh điển nước ngoài nói chung - không đơn giản, đòi hỏi sự lao động công phu, nghiêm túc. Hiện những người sống bằng nghề dịch thuật hầu hết đã ở thì “quá khứ”, còn lực lượng trẻ thì không mấy mặn mà, không được đào tạo bài, cộng thêm vốn hiểu biết văn hóa ít ỏi, hoặc khi dịch xong một tác phẩm thì “thù lao” lại không xứng đáng. Họ buộc phải chuyển sang một lĩnh vực khác để sống.

Nói như dịch giả Lê Đức Mẫn - Phó Giám đốc Quỹ hỗ trợ quảng bá văn học Nga và văn học Việt Nam (Trung tâm Dịch thuật của Hội Nhà văn Việt Nam), việc dịch 500 trang sách phải mất đến 1 năm mới hoàn thành, nhưng số tiền chi trả nhuận bút cho mỗi lần dịch sách như thế lại hoàn toàn phụ thuộc vào đơn vị bạn.

“Tôi nhớ mỗi lần dịch 1 cuốn sách cũng chừng được khoảng độ 30 triệu. Vậy với khoản tiền 30 triệu để có thể sống trong một năm mà dịch sách thì quá sơ sài”- ông cho biết. Trong khi đó, việc dịch một tác phẩm văn học Việt Nam sang tiếng Nga là hết sức khó khăn, bởi chúng ta đang hiếm những dịch giả thông thạo. Giờ đây nỗ lực đi tìm những dịch giả văn học Nga đa phần đều trông cậy vào Hội Nhà văn Nga tìm giúp, phía Việt Nam không thực hiện được.

Ông Mẫn chia sẻ thêm, ông đã nhiều lần đề nghị rằng tại sao chúng ta không mở một khoa đạo tào phiên dịch trẻ tuổi ở trường viết văn Nguyễn Du. Hoặc nên tuyển sinh viên tốt nghiệp khoa văn, sau đó có thể gửi sang Nga học 5,7 năm chuyên nghiên cứu về ngôn ngữ và văn hóa Nga, kết thúc khóa học trở về nước làm chuyên viên hoặc quản lí văn hóa Nga. Nhưng nói chung, việc định hình chính sách vẫn còn chậm nên không khuyến khích được đội ngũ kế cận.

Còn dịch giả Thúy Toàn - Giám đốc Quỹ hỗ trợ quảng bá văn học Nga và văn học Việt Nam cho biết, trong vòng 3 năm (từ đầu năm 2012 đến 2015), Quỹ đã hoàn thành được 18 đầu sách văn học Nga dịch sang tiếng Việt và một tác phẩm văn học Việt Nam dịch sang tiếng Nga, trong đó có 9 tập tác phẩm của F. Dostoievsky, đây là thành quả giữa Quỹ và Nhà xuất bản Lokid Premium Nga. “Khó khăn lớn nhất trong việc thực hiện dự án sách dịch này là ngày càng thiếu người dịch sách từ tiếng Nga sang tiếng Việt.

Ông cũng nhân dịp này kêu gọi những bạn đọc có khả năng, yêu văn học và nền văn hóa Nga cùng tham gia dự án dịch thuật, góp phần giúp người dân hai nước hiểu biết về nhau nhiều hơn. Mong muốn, trong thời gian tới, dự án sẽ tiếp tục nhận được sự giúp đỡ của tất cả những ai quan tâm và có tình yêu đối với nước Nga, với nền văn học Nga. Ông cũng hy vọng sớm có một thế hệ dịch giả mới để tiếp nối công việc quảng bá hình ảnh Việt Nam tới nước Nga và ngược lại”.