Thực phẩm an toàn không chỉ là “ăn sạch” mà còn phải “ăn lành mạnh”

Đây cũng là một trong những thông điệp quan trọng được nhấn mạnh trong Ngày An toàn Thực phẩm Thế giới 2026 (7/6) với chủ đề: “From burden to solutions – safe food everywhere” (Từ gánh nặng đến giải pháp – Thực phẩm an toàn ở mọi nơi).

Sự xuất hiện dồn dập của các vụ bê bối thực phẩm bẩn trong thời gian qua đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về an toàn vệ sinh trên mâm cơm gia đình. Từ những sản phẩm đóng hộp làm từ thịt lợn bệnh cho đến giò chả trộn hàn the hay mì tươi chứa chất cấm, tất cả đều cho thấy sự hiện diện đáng sợ của độc tố trong đời sống hằng ngày.

Đáng lo ngại hơn, ngay cả những món ăn bình dân như ốc cũng bị ngâm bằng thủy tinh lỏng, khiến người tiêu dùng rơi vào trạng thái hoang mang tột độ khi không biết đâu là nguồn hàng an toàn. Không chỉ phải đối diện với thực phẩm không an toàn, nỗi lo về thực phẩm không lành mạnh ngày càng gia tăng khi bệnh không lây nhiễm ngày càng trẻ hóa.

Trong nhiều năm qua, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm tại Việt Nam chủ yếu tập trung vào kiểm soát các nguy cơ gây ngộ độc cấp tính như vi sinh vật, hóa chất độc hại, chất cấm trong chăn nuôi hay thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng. Đây là yêu cầu cần thiết nhằm bảo vệ sức khỏe người dân trước những nguy cơ trực tiếp và tức thời.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy gánh nặng bệnh tật đang có sự chuyển dịch rõ rệt. Nếu trước đây các bệnh truyền nhiễm và ngộ độc thực phẩm là mối lo lớn thì nay các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì hay ung thư đang gia tăng nhanh chóng. Một trong những nguyên nhân quan trọng chính là chế độ ăn uống thiếu lành mạnh kéo dài.

Thực tế cho thấy, sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp thực phẩm khiến các loại thực phẩm siêu chế biến ngày càng phổ biến trong đời sống. Đồ ăn nhanh, nước ngọt có đường, snack, xúc xích, mì ăn liền, bánh kẹo chế biến sẵn… đang dần trở thành lựa chọn quen thuộc bởi tính tiện lợi, giá thành phù hợp và chiến lược quảng bá hấp dẫn.

Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu y học đã cảnh báo việc tiêu thụ thường xuyên các sản phẩm này có liên quan mật thiết đến nguy cơ mắc bệnh không lây nhiễm. Phần lớn thực phẩm siêu chế biến chứa hàm lượng muối, đường và chất béo không lành mạnh ở mức cao, trong khi lại thiếu chất xơ và vi chất cần thiết.

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi người trưởng thành chỉ nên tiêu thụ dưới 5g muối/ngày. Thế nhưng người Việt Nam hiện đang sử dụng trung bình khoảng 8,1g muối/ngày, gần gấp đôi mức khuyến nghị. Tình trạng tiêu thụ quá nhiều muối, đường và chất béo xấu đang trở thành nguyên nhân âm thầm làm gia tăng các bệnh mạn tính trong cộng đồng.

Điều đáng lo ngại là nhiều người tiêu dùng vẫn lầm tưởng rằng chỉ cần thực phẩm “đạt vệ sinh” là đã an toàn, trong khi yếu tố dinh dưỡng và tác động lâu dài tới sức khỏe chưa được quan tâm đúng mức.

Để giải quyết vấn đề này, cần có sự chung tay của cả cơ quan quản lý, doanh nghiệp (DN) sản xuất thực phẩm và người tiêu dùng. Trong đó, việc hỗ trợ người dân nhận biết và lựa chọn thực phẩm lành mạnh đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Các chuyên gia y tế cho rằng thông tin dinh dưỡng trên bao bì cần được trình bày rõ ràng, dễ hiểu và dễ tiếp cận hơn để người tiêu dùng có thể nhanh chóng nhận diện sản phẩm chứa nhiều muối, đường hoặc chất béo không lành mạnh. Việc hình thành thói quen đọc nhãn dinh dưỡng trước khi mua sản phẩm cũng là bước quan trọng giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.

Bên cạnh đó, cần tạo dựng môi trường thực phẩm lành mạnh hơn thông qua các chính sách kiểm soát quảng cáo và tiếp thị thực phẩm không lành mạnh, đặc biệt đối với trẻ em. Trẻ nhỏ là nhóm dễ bị tác động bởi quảng cáo đồ ăn nhanh, nước ngọt và các sản phẩm chế biến sẵn; trong khi đây cũng là giai đoạn hình thành thói quen ăn uống lâu dài.

“Thực phẩm an toàn ở mọi nơi” không chỉ là mục tiêu của ngành y tế hay cơ quan quản lý, mà cần trở thành trách nhiệm và lựa chọn hằng ngày của mỗi người dân.