TP Hồ Chí Minh: Siết quản lý để chặn thực phẩm bẩn

Thực phẩm bẩn tràn vào kho lạnh, “chợ ngầm”

Những ngày giáp Tết 2026, lực lượng chức năng TPHCM liên tục phát hiện các vụ vi phạm nghiêm trọng liên quan đến an toàn thực phẩm. Điển hình, cuối tháng 1/2026, Chi cục Chăn nuôi và Thú y TPHCM phối hợp với lực lượng Quản lý thị trường và công an kiểm tra Công ty TNHH TM – DV phát triển T.V tại phường Bến Cát, phát hiện 744 kg cá biển, thịt heo, thịt vịt đông lạnh không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Chủ cơ sở thừa nhận thu mua trôi nổi, không có bất kỳ hồ sơ kiểm định chất lượng nào và sẵn sàng chấp nhận tiêu hủy toàn bộ số hàng vi phạm.

Mới đây nhất, Công an TPHCM vừa triệt phá một đường dây ngâm ốc bươu bằng hóa chất công nghiệp quy mô đặc biệt lớn, hoạt động suốt nhiều năm. Đến ngày 27/1, Phòng PC03 – Công an TPHCM đã khởi tố, bắt tạm giam Huỳnh Văn Trường (47 tuổi, ngụ Cần Thơ) để điều tra về tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm. Qua kiểm tra cơ sở sơ chế không biển hiệu tại phường Bình Đông, lực lượng chức năng phát hiện hơn 3 tấn thịt ốc đang được ngâm trong dung dịch hóa chất và thu giữ thêm 1.575 kg Natri Silicate. Kết quả giám định cho thấy, toàn bộ thịt ốc đều nhiễm “thủy tinh lỏng” – hóa chất dùng trong xây dựng, có tính kiềm mạnh, nguy hiểm cho sức khỏe. Từ năm 2021, Trường đã dùng khoảng 500 tấn hóa chất để xử lý hơn 3.000 tấn ốc, tuồn vào thị trường TPHCM và các tỉnh quanh khu vực, thu lợi bất chính hàng tỷ đồng.

Không dừng lại ở quy mô vài trăm kg, Đội Quản lý thị trường số 9 còn phát hiện một kho hàng chứa hơn 18 tấn thịt và lòng bò “3 không” tại địa bàn Thủ Đức (cũ). Lô hàng trị giá gần 750 triệu đồng được cất giấu trong kho lạnh, không hóa đơn, không công bố chất lượng, không chứng minh được nguồn gốc. Theo cơ quan chức năng, đây là thủ đoạn phổ biến: thuê kho lạnh, nhà trọ hoặc điểm tập kết tạm để né kiểm tra, sau đó tuồn hàng ra thị trường tiêu thụ nhanh trong dịp cao điểm cuối năm.

Thực tế kiểm tra diện rộng của Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TPHCM cho thấy, chỉ trong thời gian ngắn, lực lượng chức năng đã phát hiện hơn 30,5 tấn nội tạng và thịt động vật các loại không rõ xuất xứ tại nhiều kho lạnh. Toàn bộ số hàng này được thu mua trôi nổi, nhãn mác nước ngoài nhưng không có nhãn phụ tiếng Việt, tiềm ẩn nguy cơ rất lớn cho sức khỏe người tiêu dùng.

Chặn tận gốc

Trong vụ phát hiện sử dụng 500 tấn hóa chất để xử lý hơn 3.000 tấn thịt ốc bươu, Cơ quan Cảnh sát điều tra - Công an TPHCM cho biết, các đối tượng sử dụng Natri Silicate có tính kiềm mạnh, tuyệt đối không được phép dùng trong thực phẩm, vì có thể gây tổn thương hệ tiêu hóa và nhiều hệ lụy lâu dài cho sức khỏe con người. Đối tượng đã bị khởi tố, bắt tạm giam về tội “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”.

Song song đó, một đường dây khác sản xuất thịt nai, dê, nhím, đà điểu giả từ thịt heo cũng bị Phòng Cảnh sát kinh tế triệt phá. Hơn 50 tấn thịt giả được “phù phép”, đưa vào các nhà hàng, kho lạnh tại TPHCM và nhiều tỉnh, thành lân cận, với giá trị tương đương hàng thật lên đến khoảng 10 tỷ đồng. Những miếng thịt tưởng chừng là đặc sản, đắt tiền thực chất lại xuất phát từ nguồn nguyên liệu rẻ tiền, không kiểm soát, đánh thẳng vào niềm tin và sức khỏe người tiêu dùng.

Theo đánh giá của lực lượng chức năng, các vụ việc trên cho thấy thực phẩm bẩn không còn là vi phạm nhỏ lẻ mà đã hình thành những chuỗi sản xuất – tiêu thụ khép kín, kéo dài nhiều năm, gây hậu quả nghiêm trọng cho xã hội.

Theo luật sư Nguyễn Văn Hậu - Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Thương mại Luật gia Việt Nam, cần thiết lập chế tài cấm hành nghề đối với các chủ thể vi phạm. Cụ thể, hiện nay, nhiều cá nhân và tổ chức sau khi nộp phạt vi phạm hành chính lại tiếp tục thành lập doanh nghiệp mới hoặc nhờ người thân đứng tên để tái phạm.

Vì vậy, luật sư Hậu đề nghị cần bổ sung chế tài cấm đảm nhiệm chức vụ quản lý hoặc hành nghề trong lĩnh vực thực phẩm, dược phẩm vĩnh viễn đối với những chủ thể trực tiếp tổ chức sản xuất hàng giả, hàng cấm. Trong lĩnh vực thực phẩm và dược phẩm, trình độ chuyên môn và giấy phép kinh doanh là điều kiện tiên quyết. Khi áp dụng chế tài cấm hành nghề, pháp luật không chỉ trừng phạt cá nhân đó bằng tiền bạc mà là đang dự trù rủi ro và kẻ hở mà những chủ thể đã vi phạm có thể tận dụng để tái phạm.

Cũng theo luật sư Hậu, luật cần áp dụng mức phạt dựa trên doanh thu thay vì số tiền ấn định. Bởi vì, chế tài xử phạt hành chính hiện nay thường dựa trên một khung tiền tệ cố định, điều này dẫn đến tình trạng không tương xứng so với lợi nhuận khổng lồ mà một số cơ sở có được từ việc buôn bán thực phẩm bẩn. Để ngăn chặn từ gốc, cần thay đổi tư duy lập pháp sang việc áp dụng mức phạt dựa trên phần trăm doanh thu tổng thể của đơn vị vi phạm hoặc gấp nhiều lần giá trị hàng hóa thực tế đã tiêu thụ.

Cuối cùng, vị luật sư đề nghị cần hình thành chế tài có yếu tố liên đới trách nhiệm đối với các đơn vị quản lý địa bàn và sàn thương mại điện tử. Bởi vì, một lỗ hổng lớn hiện nay là hàng giả, thực phẩm bẩn vẫn có thể len lỏi vào các chợ đầu mối hoặc các sàn giao dịch trực tuyến mà đơn vị quản lý không phải chịu trách nhiệm tương xứng.

Cần luật hóa trách nhiệm liên đới, nếu để xảy ra sai phạm quy mô lớn kéo dài trên địa bàn hoặc trên nền tảng số mà không có biện pháp ngăn chặn, đơn vị quản lý phải bị xử phạt nặng và bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng. Nếu một cơ sở sản xuất trái phép quy mô lớn hoạt động công khai trong thời gian dài mà không bị kiểm tra, phát hiện, hoặc để xảy ra hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe người dân, đơn vị quản lý địa bàn phải chịu chế tài kỷ luật nghiêm khắc, thậm chí là truy cứu trách nhiệm hình sự về tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.

Có thể nói, những “đại án” thực phẩm bẩn bị phanh phui tại TPHCM thời gian qua là lời cảnh báo rõ ràng: nếu không có chế tài đủ sức răn đe và cơ chế giám sát chặt chẽ, bữa ăn hằng ngày của người dân vẫn có nguy cơ trở thành “điểm mù” pháp lý. Cuộc chiến chống thực phẩm bẩn vì thế không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chức năng, mà còn đòi hỏi sự hoàn thiện mạnh mẽ của hệ thống pháp luật và trách nhiệm từ toàn xã hội.