Vẫn thiếu cơ chế giữ chân người giỏi

Ngày 8/4, tại Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) phối hợp cùng báo Tiền Phong và các cơ sở giáo dục đại học tổ chức Hội thảo "Đào tạo, Trọng dụng tài năng trong bối cảnh mới”.

Nguy cơ “chảy máu chất xám” nếu thiếu chính sách thu hút nhân tài

Phát biểu tại hội thảo, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo – Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ GDĐT khẳng định, muốn phát triển nhanh và bền vững, Việt Nam phải trở thành quốc gia có chính sách đồng bộ phát hiện, bồi dưỡng, sử dụng và giữ chân được người tài. Để đạt được mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong thời gian tới, chúng ta cần có nguồn nhân lực chất lượng cao; đội ngũ nhân tài khoa học là hạt nhân phát triển.

Thời gian qua, hệ thống giáo dục đại học Việt Nam đã có những chuyển biến về quy mô đào tạo các ngành STEM; đóng góp trực tiếp cho các ngành công nghệ kỹ thuật, công nghệ then chốt.

Tuy nhiên, chúng ta cũng cần thẳng thắn nhìn nhận các chính sách chưa được triển khai đồng bộ. Chính sách đãi ngộ, môi trường làm việc và cơ hội phát triển chưa đủ sức cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa nhân lực chất lượng cao. Hiện tượng “chảy máu chất xám” và lãng phí nhân tài vẫn còn hiện hữu. Chúng ta cần có những nhà khoa học hàng đầu dẫn dắt các ngành công nghệ lõi, công nghệ mới nổi, năng lượng thế hệ mới,...

Từ kinh nghiệm đồng hành cùng thanh niên, đặc biệt qua Giải thưởng Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu, nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến – Phó Tổng biên tập báo Tiền Phong cho rằng, Việt Nam không thiếu nhân tài. Vấn đề nằm ở cơ chế phát hiện kịp thời, hệ thống đào tạo phù hợp và chính sách sử dụng xứng đáng. Nhân tài cần được trao cơ hội, đặt đúng vị trí và tạo điều kiện phát huy năng lực.

Theo ông Tiến, trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và kinh tế tri thức đang định hình lại cấu trúc xã hội, khái niệm tài năng cũng thay đổi, mở rộng sang những cá nhân có tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng, tinh thần dấn thân và khát vọng cống hiến. Điều này đòi hỏi hệ thống giáo dục phải đổi mới, tổ chức sử dụng nhân lực linh hoạt hơn và xã hội tạo môi trường khuyến khích sáng tạo, chấp nhận khác biệt.

Đào tạo tài năng đứng trước áp lực thay đổi toàn diện

Tại hội thảo, các đại biểu đã đề xuất các giải pháp phát hiện, bồi dưỡng và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Ở góc độ trường phổ thông, bà Trần Thùy Dương – Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Hà Nội Amsterdam cho hay, tại Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, cách nhìn về nhân tài đang thay đổi theo nhịp phát triển của thời đại.

Nếu trước đây, học sinh giỏi thường được “đóng khung” trong các môn như Toán, Văn, thì nay, bức tranh đã rộng mở hơn. Một học sinh chuyên Toán không chỉ hướng tới các kỳ thi quốc tế, mà còn có thể tỏa sáng ở những lĩnh vực khác như robot, kỹ thuật, STEM.

Theo bà Dương, để nuôi dưỡng những “hạt giống tốt”, nhà trường cần nhiều hơn đội ngũ giáo viên giỏi. Cơ sở vật chất, đặc biệt là hệ thống phòng thí nghiệm STEM, đang trở thành yếu tố then chốt trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ.

GS.TS Chử Đức Trình – Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, nhân lực chất lượng cao là chìa khóa để đất nước ta nắm bắt cơ hội và vượt qua các thách thức trong quá trình hội nhập quốc tế.

Hiện nay, nền kinh tế Việt Nam đang chuyển đổi mạnh mẽ sang các lĩnh vực công nghệ cao như công nghệ thông tin, điện tử viễn thông, bán dẫn vi mạch, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, công nghệ y sinh học.

Để đáp ứng yêu cầu phát triển này, theo GS.TS Chử Đức Trình, chúng ta phải giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực chất lượng cao.

Trong đó, vai trò của các trường đại học là vô cùng quan trọng. Các cơ sở giáo dục đại học không chỉ cần đảm bảo chất lượng đào tạo mà còn phải là trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ. Đặc biệt, việc liên kết với doanh nghiệp và quốc tế có vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận những xu hướng công nghệ mới, từ đó chuẩn bị tốt hơn cho thị trường lao động toàn cầu, sẵn sàng đương đầu với mọi thách thức.

PGS.TS Nguyễn Phong Điền – Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội khẳng định, trong bối cảnh AI phát triển nhanh, đào tạo đại học, đặc biệt là đào tạo tài năng, đứng trước áp lực thay đổi toàn diện.

Ông Điền cho biết, Đại học Bách khoa Hà Nội nhìn nhận bài toán này qua nhiều trụ cột, trong đó nhà trường tập trung nhiều nhất vào hai khâu đầu tiên là tuyển sinh và chương trình đào tạo.

Một điểm quan trọng khác là gắn đào tạo với nghiên cứu. Sinh viên tài năng được tham gia trực tiếp vào các đề tài trong các lab, qua đó hình thành năng lực sáng tạo và giải quyết vấn đề thực tiễn. Song song, nhà trường cũng mở rộng hợp tác quốc tế và không đặt nặng yếu tố quốc tịch trong thu hút giảng viên giai đoạn tới, nhằm tạo môi trường học thuật đa dạng.

“Thực tế cho thấy cách tiếp cận này đang phát huy hiệu quả. Có những cựu sinh viên đã làm việc tại Thung lũng Silicon và quay trở lại hỗ trợ các chương trình đào tạo trong nước. Điều đó có nghĩa là nếu được đào tạo đúng cách, sinh viên không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có khả năng lan tỏa tri thức và hội nhập quốc tế”, PGS.TS Nguyễn Phong Điền nhấn mạnh.