Việt Nam mời gọi đầu tư ngành bán dẫn

Định hướng chiến lược quốc gia

Nhận xét chung về thực trạng của ngành công nghiệp bán dẫn cả nước, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương cho biết năm 2025, Việt Nam có 16 doanh nghiệp (DN) sản xuất vật liệu, thiết bị sản xuất chip bán dẫn, chủ yếu là sản xuất sản phẩm phụ trợ cho thiết bị sản xuất chip và cung cấp vật liệu bán dẫn cho nước ngoài. Lĩnh vực thiết kế chip hiện có hơn 50 công ty nước ngoài từ Nhật, Mỹ, Hàn Quốc đã có mặt ở Việt Nam và có khoảng hơn 10 DN trong nước, cùng với đội ngũ nhân lực khoảng 7.000 kỹ sư thiết kế. Đây là công đoạn mà Việt Nam có lợi thế hiện nay.

Trong khi đó, theo nhận định của giới chuyên gia kinh tế, sau đại dịch và cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung, Việt Nam đang có nhiều cơ hội lịch sử để gia nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Với khát vọng quốc gia, chiến lược nhân lực đúng hướng và cơ chế ưu đãi đủ mạnh, Việt Nam đang từng bước xây dựng năng lực lõi, không chỉ gia công mà tiến tới sở hữu và thiết kế chip. Đồng quan điểm, ông Nguyễn Khắc Lịch - Cục trưởng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin (Bộ Khoa học và Công nghệ) chia sẻ, bán dẫn là công nghệ chiến lược đóng vai trò quyết định trong nâng cao năng lực cạnh tranh kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng và củng cố môi trường đổi mới sáng tạo tại Việt Nam. Việt Nam đặt ra mục tiêu đầy tham vọng, cụ thể đến năm 2025, kinh tế số sẽ đạt 20% GDP và đến năm 2030 đạt 30% GDP.

Để thúc đẩy ngành công nghiệp bán dẫn, Bộ Khoa học và Công nghiệp đã và đang hoàn thiện hành lang pháp lý, đẩy mạnh thu hút đầu tư và chuyển giao công nghệ; tập trung nguồn lực cho nghiên cứu, phát triển (R&D), hạ tầng nghiên cứu; thành lập trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn theo mô hình tập trung.

Gỡ điểm nghẽn nhân lực

Trong chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn đến 2030, tầm nhìn 2050, Cục trưởng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin nhấn mạnh bốn định hướng cốt lõi. Trong đó, phải ưu tiên đầu tư cho nguồn nhân lực chất lượng cao và khẳng định nhân lực là yếu tố trung tâm và là lợi thế cạnh tranh của ngành bán dẫn Việt Nam. Còn theo ông Nguyễn Khánh Linh -Trung tâm Đổi mới Sáng tạo quốc gia (NIC - Bộ Tài chính), tình trạng thiếu hụt nhân lực bán dẫn xảy ra không chỉ tại Việt Nam mà trên toàn thế giới.

Hiện NIC được Chính phủ giao trọng trách xây dựng lực lượng nhân sự ngành bán dẫn đang đặt mục tiêu đến 2030 xây dựng đội ngũ gồm 15.000 kỹ sư bán dẫn, 35.000 kỹ sư điện tử liên quan và 5.000 kỹ thuật viên. Chỉ sau hơn một năm, đã có 6.300 sinh viên theo đuổi ngành bán dẫn, hơn 12.000 sinh viên học các ngành liên quan, gần 1.600 học viên đã hoàn thành khóa đào tạo thực hành ngắn hạn và hơn 30 trường đại học triển khai chương trình đào tạo bán dẫn.

Còn theo TS Chử Đức Hoàng, Chánh Văn phòng Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), thành công của ngành chip không chỉ nằm ở chính sách, vốn đầu tư mà còn phụ thuộc lớn vào năng lực nhân lực và chuyển giao công nghệ. Hiện Việt Nam còn thiếu chuyên gia lõi (người thiết kế/chủ trì dự án lớn), thị trường việc làm, đào tạo vẫn lệch về lắp ráp - kiểm thử, chưa sâu về sản xuất - thiết kế IP, wafer… TS Hoàng cho rằng, cho rằng nếu tạo đột phá về chính sách thì mục tiêu 50.000 kỹ sư vào 2030 sẽ không phải “giấc mơ viển vông”.

Chính sách ưu đãi

Theo TS Chử Đức Hoàng, Việt Nam muốn phát triển ngành công nghiệp bán dẫn cần xây dựng hệ sinh thái đầy đủ, không chỉ về nhân lực mà còn cả hạ tầng, logistics và chuỗi cung ứng… TS Hoàng đề xuất là áp dụng mô hình đào tạo “song cấp”: Đào tạo đồng thời giảng viên và sinh viên thông qua các giáo sư thỉnh giảng, từ đó tạo ra đội ngũ nhân lực tinh hoa. TS Hoàng cũng nhấn mạnh vai trò của việc thu hút các “đại bàng” công nghệ bằng các chính sách ưu đãi vượt trội, môi trường sống và điều kiện làm việc hấp dẫn.  Bên cạnh đó, các trường đại học cần được trao quyền tự chủ học thuật, tái cấu trúc linh hoạt, xây dựng phòng thí nghiệm dùng chung, thúc đẩy hợp tác đào tạo với DN, khuyến khích các mô hình spin-off và startup trong lĩnh vực công nghệ cao.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, đại diện Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin cho rằng, Việt Nam đã có khung pháp lý và chính sách đầy đủ nhất từ trước đến nay cho ngành bán dẫn, bao gồm ưu đãi thuế vượt trội, cơ chế hải quan linh hoạt, chính sách đất đai, hỗ trợ tài chính trực tiếp và cơ chế đặc thù về nhân lực. Lần đầu tiên, DN và chuyên gia trong lĩnh vực bán dẫn có hành lang pháp lý rõ ràng để yên tâm đầu tư, làm việc và phát triển lâu dài tại Việt Nam. Cụ thể, nhà nước đã đưa ra những chính sách chưa từng tồn tại trước đây: miễn giấy phép lao động cho chuyên gia chất lượng cao (sửa điều 154 Bộ luật Lao động), cấp visa 5 năm cho chuyên gia và gia đình (sửa điều 19 Luật Công nghiệp Công nghệ số), miễn thuế thu nhập cá nhân 5 năm đầu và cơ chế cho phép luân chuyển lao động giữa khu vực nhà nước và DN công nghệ.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đã ban hành mức ưu đãi thuế đặc biệt cao: thuế thu nhập DN 10% trong 15 năm, miễn 100% thuế trong năm đầu và giảm 50% trong 9 năm tiếp theo. Với các dự án quy mô trên 6.000 tỷ đồng, thời gian ưu đãi có thể kéo dài tới 27 năm. Đồng thời, một chính sách đột phá khác là cho phép khấu trừ gấp đôi chi phí R&D, tức DN chi 1 đồng thì được tính 2 đồng để giảm thuế. Các dự án bán dẫn còn được miễn toàn bộ tiền sử dụng đất trong vòng đời dự án, đồng thời được áp dụng cơ chế “DN ưu tiên hải quan”, giúp rút ngắn thời gian thông quan bằng cách miễn điều kiện kim ngạch xuất khẩu và giảm các thủ tục kiểm soát thông thường. Việt Nam cũng đang tích cực triển khai chính sách hỗ trợ tài chính trực tiếp không chỉ bằng ưu đãi thuế, mà nhà nước sẵn sàng cấp tiền trực tiếp cho DN công nghệ cao, DN R&D khi đạt điều kiện, đây là điều hiếm thấy trước đây.