Xuất khẩu năm 2026: Thách thức trước mục tiêu kim ngạch 550 tỷ USD

Chi phí logistics và rào cản thương mại gia tăng

Trong hai tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của ngành thuỷ sản đạt khoảng 1,7 tỷ USD, tăng khoảng 2% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên theo bà Lê Hằng - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) ngành thủy sản cũng đang phải đối mặt với nhiều sức ép mới từ chuỗi cung ứng toàn cầu. Xung đột địa chính trị tại một số khu vực cùng với sự điều chỉnh tuyến vận tải của các hãng tàu quốc tế đang khiến thời gian vận chuyển hàng hóa kéo dài và chi phí logistics tăng đáng kể.

“Các hãng tàu đang phải điều chỉnh tuyến vận tải, khiến thời gian vận chuyển sang châu Âu và khu vực bờ Đông nước Mỹ có thể kéo dài thêm 1 - 2 tuần. Điều này làm tăng đáng kể chi phí logistics đối với doanh nghiệp (DN) thủy sản” - bà Lê Hằng cho biết.

Theo ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), nhóm hàng nông sản (rau quả, cà phê, hạt điều, hồ tiêu…) chịu ảnh hưởng chung khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị ảnh hưởng bởi xung đột. Theo đó, DN sẽ phải đối mặt với tình trạng tăng thời gian và chi phí vận chuyển, tăng chi phí, bảo hiểm, rủi ro thanh toán… Đối với các mặt hàng tươi cần container lạnh (như thủy sản, rau quả), thời gian vận chuyển kéo dài có thể xảy ra tình trạng thiếu container hoặc tăng chi phí bảo quản, tăng rủi ro hư hỏng hàng hóa, làm tăng giá thành sản phẩm và có thể gây rủi ro hoàn/hủy đơn hàng. Bên cạnh đó, các ngành hàng nông sản tươi như rau quả đặc thì biên độ lợi nhuận thấp có thể khiến mức phụ phí hoặc mức tăng chi phí vận tải biển làm ảnh hưởng nặng nề tới hiệu quả kinh doanh của DN.

Về chuỗi cung ứng quốc tế và vận tải đường biển, cước vận chuyển tăng cao theo giá dầu làm tăng chi phí vận tải đường biển, đường không và đường bộ. Tính đến đầu tháng 3/2026, giá cước container đi Mỹ và EU đã tăng 2 - 3 lần.

Tổng lực thúc đẩy sản xuất, bứt phá xuất khẩu

Trước biến động thương mại toàn cầu, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu triển khai đồng bộ các giải pháp trọng tâm; trong đó nhấn mạnh đến tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của DN, đa dạng hóa thị trường, tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại (FTAs), giảm chi phí logistics và khơi thông tín dụng… nhằm thúc đẩy hoạt động xuất khẩu năm 2026, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên.

Để duy trì đà tăng trưởng, Cục Xuất nhập khẩu đề xuất Bộ Công thương theo dõi sát diễn biến thương mại toàn cầu, phối hợp với các bộ, ngành triển khai các giải pháp điều hành linh hoạt, gắn với chính sách sản xuất, tài chính, tín dụng và logistics. Trong trường hợp cần thiết, cơ quan quản lý có thể áp dụng biện pháp điều tiết xuất nhập khẩu nhằm đảm bảo cân đối thị trường và lợi ích kinh tế.

Đáng chú ý, Bộ Công thương được đề xuất giao chỉ tiêu cụ thể (KPI) cho từng thương vụ theo khu vực thị trường, qua đó nâng cao hiệu quả xúc tiến thương mại, hỗ trợ DN tìm kiếm đối tác và mở rộng thị trường. Khi xuất khẩu tại một thị trường có dấu hiệu suy giảm, các thương vụ sẽ chủ động đề xuất hướng đi mới.

Song song với đó, các hiệp hội ngành hàng và DN cần nâng cao năng lực quản trị rủi ro, cập nhật kịp thời thông tin thị trường, đặc biệt là các rào cản kỹ thuật và thay đổi chính sách thương mại.

Ông Đỗ Ngọc Hưng - Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Mỹ cho biết, Mỹ tiếp tục là thị trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với xuất khẩu của Việt Nam.

Tại thị trường Mỹ, DN Việt Nam được khuyến nghị bám sát các quy định về thuế quan, truy xuất nguồn gốc, môi trường và phát triển bền vững; đồng thời chuẩn bị kỹ lưỡng cho các hoạt động xúc tiến thương mại để nâng cao hiệu quả đơn hàng. Việc kết hợp xúc tiến xuất khẩu với nhập khẩu và đầu tư cũng được xem là hướng đi cần thiết để thúc đẩy quan hệ thương mại cân bằng hơn.

Trong khi đó theo ông Trần Ngọc Quân - Tham tán Thương mại Việt Nam tại EU, Việt Nam đang có lợi thế lớn tại thị trường EU nhờ Hiệp định EVFTA. Tuy nhiên, EU đang siết chặt các quy định về phát triển bền vững. Vì vậy, DN Việt Nam cần chủ động nâng cao tiêu chuẩn sản xuất, quản lý chặt nguồn gốc nguyên liệu, tuân thủ các quy định môi trường và tăng cường xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu tại EU. Việc tận dụng hiệu quả EVFTA trong giai đoạn hiện nay được xem là yếu tố quan trọng để mở rộng thị phần tại một trong những thị trường lớn và ổn định nhất thế giới.

Các chuyên gia nhận định, nếu thực hiện đồng bộ các giải pháp, xuất khẩu năm 2026 có thể duy trì đà tăng trưởng tích cực, đóng góp quan trọng vào mục tiêu phát triển kinh tế.