Xuất khẩu phân bón bứt phá

Xuất khẩu tăng mạnh, nhập khẩu giảm sâu

Theo Cục Hải quan, 6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 1,7 triệu tấn phân bón, thu về 933 triệu USD, tăng 52% về sản lượng và 107% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, Campuchia tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất với hơn 330.000 tấn, tương đương 146 triệu USD. Các thị trường chủ lực khác gồm Hàn Quốc với gần 149.000 tấn (104 triệu USD), Philippines đạt 118.000 tấn (64 triệu USD) và Malaysia khoảng 88.000 tấn (49 triệu USD).

Ở chiều ngược lại nhập khẩu phân bón 6 tháng giảm đáng kể. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường khối lượng nhập khẩu phân bón các loại trong tháng 6 năm 2026 ước đạt 311,2 nghìn tấn với giá trị đạt 111,4 triệu USD, đưa tổng khối lượng và giá trị nhập khẩu phân bón các loại 6 tháng đầu năm 2026 đạt 2,1 triệu tấn và 694,3 triệu USD, giảm 34,9% về khối lượng và giảm 33,9% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Giá phân bón các loại nhập khẩu bình quân 6 tháng đầu năm 2026 ước đạt 336,5 USD/tấn, tăng 1,5% so với cùng kỳ năm 2025.

Diễn biến này phản ánh năng lực sản xuất trong nước ngày càng được cải thiện, đồng thời cho thấy doanh nghiệp (DN) Việt Nam đang tận dụng hiệu quả cơ hội từ thị trường xuất khẩu trong bối cảnh nhu cầu thế giới gia tăng.

Theo các DN trong ngành, đà tăng trưởng xuất khẩu chủ yếu đến từ sự mất cân đối cung - cầu trên thị trường phân bón toàn cầu. Xung đột địa chính trị tại Trung Đông đã tác động mạnh đến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược đối với thương mại năng lượng và nguyên liệu sản xuất phân bón. Nhiều nhà máy tại khu vực Vịnh Ba Tư phải cắt giảm công suất, làm giảm đáng kể nguồn cung ra thị trường.

Cùng với đó, Nga và Trung Quốc tiếp tục áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu phân bón nhằm ưu tiên nhu cầu trong nước. Trong khi nguồn cung giảm, nhiều quốc gia lại tăng cường nhập khẩu để phục vụ sản xuất nông nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho DN Việt Nam mở rộng thị phần.

Nắm bắt cơ hội này, nhiều DN đã chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, tăng tỷ trọng xuất khẩu nhằm duy trì công suất nhà máy và tối ưu hiệu quả kinh doanh.

Đại diện Công ty Cổ phần Phân bón Dầu khí Cà Mau (PVCFC) cho biết thời điểm xung đột tại Trung Đông cũng là giai đoạn thấp điểm tiêu thụ trong nước. Do đó, DN đã linh hoạt chuyển hướng sang xuất khẩu các sản phẩm chủ lực như urê và NPK. Kết quả, trong 6 tháng đầu năm, PVCFC đạt doanh thu hơn 11.800 tỷ đồng, tiêu thụ trên 900.000 tấn sản phẩm, hoàn thành hơn 59% kế hoạch năm, phản ánh hiệu quả của chiến lược tận dụng thị trường quốc tế.

Cần gỡ "điểm nghẽn" để mở rộng xuất khẩu

Triển vọng xuất khẩu phân bón trong những tháng cuối năm được đánh giá tiếp tục khả quan nếu nguồn cung thế giới vẫn bị hạn chế và nhu cầu nhập khẩu duy trì ở mức cao. Tuy nhiên, để biến cơ hội ngắn hạn thành lợi thế dài hạn, ngành phân bón cần được tháo gỡ nhiều rào cản. Một trong những vấn đề được cộng đồng DN đặc biệt quan tâm là thuế xuất khẩu. Hiện một số mặt hàng chủ lực như urê và supe lân vẫn chịu thuế xuất khẩu 5%, trong khi nhiều quốc gia cạnh tranh như Trung Quốc, Indonesia, Malaysia và các nước Trung Đông đã áp dụng mức thuế 0% để hỗ trợ DN mở rộng thị trường.

Bên cạnh đó, ngành phân bón vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu. Việt Nam phải nhập khẩu toàn bộ nhu cầu kali cùng lượng lớn amoniac và lưu huỳnh phục vụ sản xuất, khiến chi phí đầu vào chịu tác động trực tiếp từ biến động giá năng lượng và nguyên liệu trên thế giới.

Theo TS Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam, DN phân bón hiện không chỉ cạnh tranh trong nước mà còn tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu với sản phẩm đã xuất khẩu tới hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ. Vì vậy, những quy định chưa thực sự thông thoáng hoặc chưa dựa trên nguyên tắc quản lý rủi ro sẽ làm gia tăng chi phí, hạn chế đổi mới công nghệ và làm giảm sức cạnh tranh của DN.

Đối với chính sách thuế, TS Phùng Hà cho rằng nhiều sản phẩm như urê và supe lân đã có năng lực sản xuất vượt nhu cầu trong nước. Việc tiếp tục duy trì thuế xuất khẩu trong khi các nước cạnh tranh không áp dụng sẽ làm giảm lợi thế của DN Việt Nam. Do đó, cần nghiên cứu cơ chế điều hành thuế linh hoạt theo diễn biến cung - cầu từng giai đoạn để vừa bảo đảm nguồn cung trong nước, vừa tạo điều kiện thúc đẩy xuất khẩu.

Trong bối cảnh thị trường quốc tế tiếp tục biến động, Việt Nam cần sớm xây dựng Chiến lược phát triển ngành phân bón giai đoạn mới với tầm nhìn dài hạn.

Trọng tâm của chiến lược là đầu tư đổi mới công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số, sử dụng năng lượng tiết kiệm, xanh hóa sản xuất và nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm. Đồng thời, ưu tiên phát triển các dòng phân bón hiệu quả sử dụng cao (EEF), phân bón cải tạo đất, nâng cao sức khỏe đất, giảm phát thải khí nhà kính và đáp ứng các tiêu chuẩn của nền nông nghiệp xanh.

Hiệp hội Phân bón Việt Nam cũng kiến nghị sớm xây dựng Chương trình khoa học và công nghệ quốc gia về phân bón, dinh dưỡng cây trồng và sức khỏe đất nhằm thúc đẩy nghiên cứu, phát triển các sản phẩm phân bón thế hệ mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu.