'Đảo rác không còn': Cộng đồng người Nhật chiến thắng bãi rác độc hại

Mai Nguyễn (Theo The Guardian)

Teshima - bãi chất thải công nghiệp bất hợp pháp tồi tệ nhất Nhật Bản - đã được cứu sống bởi những người dân địa phương, những người đã chiến đấu không ngừng để khôi phục lại vùng đất quê hương của chính mình.

Toru Ishii nhớ lại, khi những chiếc lốp xe ô tô vụn, pin, những rác thải công nghiệp tràn lan đã làm ảnh hưởng đến phong cảnh ở Teshima, hòn đảo quê hương của anh ở vùng biển nội địa Nhật Bản. 

Những điểm tham quan đó hiện được giới hạn trong một viện bảo tàng, như một lời nhắc nhở về cách mà sự tàn phá môi trường có thể diễn ra trong tầm nhìn rõ ràng, và cách người bình thường có thể tự chịu trách nhiệm trước hành động của mình.

Bức ảnh lịch sử về cột khói bốc lên từ một bãi rác bất hợp pháp trên đảo Teshima, Nhật Bản. Ảnh: Bảo tàng Teshima Kokoro no Museum.
Bức ảnh lịch sử về cột khói bốc lên từ một bãi rác bất hợp pháp trên đảo Teshima, Nhật Bản. Ảnh: Bảo tàng Teshima Kokoro no Museum.

Trong vài năm, gần một triệu tấn chất thải công nghiệp đã được đổ bất hợp pháp ở mũi đất phía Tây của Teshima, trường hợp tồi tệ nhất trong lịch sử của Nhật Bản.

Núi rác ngày càng phát triển khiến Teshima có biệt danh là “hòn đảo rác thải”. Cư dân của hòn đảo luôn phải đeo khẩu trang khi chất thải được đốt cháy, tỏa ra những luồng khói chát chúa vào không khí. Nhiều người phàn nàn về việc nhức mắt và một số biểu hiện của các triệu chứng liên quan đến bệnh hen suyễn. Các ngành đánh bắt cá và nông nghiệp địa phương bị ảnh hưởng do người tiêu dùng tránh sử dụng trái cây và hải sản từ Teshima.

Gần 30 năm sau khi cư dân bắt đầu chiến dịch chống lại công ty chịu trách nhiệm và những người hỗ trợ chính trị của họ, hoạt động trị giá hàng tỷ yên để khôi phục hòn đảo về trạng thái cũ đang gần kết thúc.

Công việc đã bắt đầu để dỡ bỏ các tấm thép ngăn dòng nước độc hại rò rỉ ra biển, và vào tháng 3 năm sau, các quan chức dự kiến ​​sẽ ký bắt tay vào cuộc dọn dẹp, ngay cả khi ngân quỹ của chính phủ cạn kiệt.

Ngày nay, Teshima đang sản xuất dâu tây và dầu ô liu, đồng thời nổi tiếng với bảo tàng nghệ thuật, những con đường thân thiện với người đi xe đạp cũng như tham gia lễ hội nghệ thuật Setouchi Triennale vì vai trò trung tâm của hòn đảo, nơi xảy ra trường hợp đổ rác công nghiệp bất hợp pháp tồi tệ nhất ở Nhật Bản.

Trong khi họ ăn mừng kết thúc một chiến dịch, người dân trên đảo đang hành động để bảo vệ di sản của ngôi nhà khét tiếng một thời của họ - cả hai như một câu chuyện cảnh giác chống lại lòng tham của công ty và như một ví dụ về sức mạnh của chủ nghĩa hoạt động công dân.

Ishii, một cựu thành viên của chiến dịch chống bán phá giá, người hiện đang chia sẻ kiến ​​thức của mình về lịch sử rắc rối của hòn đảo với du khách, cho biết: “Động lực đều đến từ người dân địa phương. “Họ đã tài trợ cho chiến dịch của riêng mình, điều đó có nghĩa là họ có thể tự do nói chuyện.”

Một bãi rác

Năm 1975, công ty Phát triển Du lịch Toàn diện Teshima đã giành được sự chấp thuận của Tadao Maekawa, thống đốc tỉnh Kagawa lúc bấy giờ - nơi đặt trụ sở của Teshima - để nhập khẩu chất thải công nghiệp tới hòn đảo này theo mong muốn của người dân trên đảo.

Ngoài bột giấy, chất thải thực phẩm và gỗ vụn, Teshima Tourism bắt đầu đổ bất hợp pháp một lượng lớn chất thải công nghiệp - các bộ phận vụn của ô tô, dầu, PCB và các vật liệu độc hại khác - tất cả đều được sự đồng ý của chính quyền tỉnh. Khi lượng chất thải ngày càng nhiều, nước chảy tràn ra biển và danh tiếng của Teshima như một bãi rác đã bị phong tỏa.

Một danh sách những cư dân đã tham gia vào chiến dịch chống lại việc đổ rác bất hợp pháp. Ảnh: The Guardian.
Một danh sách những cư dân đã tham gia vào chiến dịch chống lại việc đổ rác bất hợp pháp. Ảnh: The Guardian.

Khi cư dân phàn nàn, Maekawa cáo buộc họ là "ích kỷ". Không nản lòng, họ diễu hành vào quốc hội và tổ chức hàng nghìn cuộc họp và sự kiện. Nhóm các nhà vận động ngồi bên ngoài văn phòng chính phủ tỉnh mỗi ngày trong nửa năm để phát tờ rơi yêu cầu hành động chống lại Teshima Tourism và vị chủ tịch vô trách nhiệm của hòn đảo, Sosuke Matsuura.

Năm 1990, cảnh sát địa phương đã đến kiểm tra hòn đảo, tước giấy phép hoạt động của công ty và bắt giữ Matsuura, người bị phạt tiền và một bản án tù treo ngắn hạn. Tuy nhiên, cuộc điều tra đã thu hút sự quan tâm của giới truyền thông. 

Các chính trị gia đồng cảm đã đến thăm hòn đảo, và các nhóm môi trường, được thúc đẩy bởi các chiến dịch chống ô nhiễm không khí thành công trong những năm 1970 và 80, đã chuyển tầm nhìn của họ về sự nguy hiểm của chất thải công nghiệp.

Ishii nói: “Thái độ ở Nhật Bản vào thời điểm đó là không nên làm sạch bãi chất thải ô nhiễm như vậy, chỉ nên chôn vùi và làm cho chúng khuất tầm nhìn”.

Một thành công đáng kể

Năm 2000, cư dân đã đạt được thỏa thuận với chính quyền tỉnh để dọn sạch chất thải. Trong hai thập kỷ tiếp theo, 913.000 tấn chất thải đã được dỡ bỏ và vận chuyển đến đảo Naoshima gần đó để xử lý và đốt. Công việc tháo dỡ các tấm thép bắt đầu sau khi các quan chức cho biết mức độ benzen và các hóa chất độc hại khác đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn quốc gia.

Ishii, người đã biến văn phòng cũ của Matsuura thành bảo tàng dành riêng cho một trong những phong trào môi trường thành công nhất của Nhật Bản cho biết: “Họ đã hủy hoại môi trường và mạo hiểm sức khỏe của mọi người chỉ để kiếm tiền”.

Các cuộc triển lãm bao gồm một bức tường rác vụn, các bức ảnh về các cuộc biểu tình và một biểu ngữ có nội dung: “Hãy trả lại hòn đảo của chúng tôi!” Tên của những người đứng đầu trong số 549 hộ gia đình tham gia chiến dịch phủ kín một bức tường, với những bông hoa hồng đen được ghim bên cạnh 80% những người đã thiệt mạng. 

Ishii nói: “Mỗi hộ gia đình đều yêu cầu hành động. Nhưng họ hiểu mọi thứ ở Nhật Bản diễn ra chậm chạp đến như thế nào. Ít người trong số họ nghĩ rằng họ sẽ sống đủ lâu để chứng kiến ​​sự kết thúc của cuộc dọn dẹp”.

Theo Ayako Sekine của tổ chức Hòa bình xanh Nhật Bản, sự cố Teshima đã dẫn đến “sự chuyển đổi cơ quan quản lý chất thải ở Nhật Bản”, thúc đẩy các sửa đổi đáng kể đối với luật xử lý chất thải, quy định chặt chẽ hơn về các cơ sở xử lý chất thải và tiền phạt lớn hơn đối với hành vi đổ rác bất hợp pháp.

Sekine cho biết thêm: “Cuối cùng người dân Teshima đã quyết định điều gì xảy ra tiếp theo. “Chúng tôi hy vọng rằng sự đa dạng sinh học phong phú sẽ được phục hồi ở Teshima và vùng biển nội địa Seto”.

Kiyoteru Tsutsui, Giáo sư xã hội học tại Đại học Stanford, cho biết chiến dịch Teshima đã truyền cảm hứng cho các phong trào tương tự ở các vùng khác của Nhật Bản vào thời điểm đất nước mới bắt đầu đánh giá cao sự nguy hiểm của rác thải công nghiệp.

Địa điểm trước đây, trên đảo Teshima, là trường hợp tồi tệ nhất của Nhật Bản về việc đổ chất thải công nghiệp bất hợp pháp. Ảnh: Justin McCurry / The Guardian
Địa điểm trước đây, trên đảo Teshima, là trường hợp tồi tệ nhất của Nhật Bản về việc đổ chất thải công nghiệp bất hợp pháp. Ảnh: Justin McCurry / The Guardian

“Tôi không nói rằng mọi thứ ở Teshima bây giờ là hoàn hảo, nhưng đó là một thành công đáng kể khi xét đến tất cả những thiệt hại đã gây ra và sự thông đồng giữa những người nắm giữ quyền lực ở đó”, Tsutsui nói.

Với dân số chỉ 760 người, hơn một nửa trong số họ trên 65 tuổi, Teshima ngày nay phải đối mặt với những thách thức mới. Nhưng có một sự lạc quan lặng lẽ rằng vẻ đẹp tự nhiên của hòn đảo và sự tham gia vào các dự án nghệ thuật hiện đại sẽ hồi sinh một ngành du lịch mà tất cả đã biến mất trong đại dịch Covid-19.

Trong khi những suy nghĩ hướng về tương lai, Ishii, một cựu nông dân, nhớ lại một nhóm chiến binh sinh thái đã giúp đưa cuộc chiến gần như đến giai đoạn kết thúc. “Cái này, nơi đây” anh nói, mắt anh chăm chú vào bãi rác bây giờ trống không và vùng đại dương hoang sơ phía bên kia, “là di sản của chúng”.

Tin liên quan

Tin cùng chuyên mục

Xem nhiều nhất