Mang mang nhịp sóng

Nguyễn Ngọc Phú

Trong đời mình, đi qua bao miền quê đến mọi vùng đất nước trong âm điệu tâm hồn tôi đều mang mang nhịp sóng.

Ảnh: Hoàng Thu Phố.
Ảnh: Hoàng Thu Phố.

Đó là những sóng lúa mênh mang, những thảm vàng dạt vào nhau khi ngọn gió đồng phóng túng thổi về. Tôi lại chợt nhớ đến câu thơ của một anh bạn: “Lúa gặt rồi rơm rạ bó vào nhau”. Và trên sóng lúa mang mang ấy, gió đồng cũng thổi dạt dáng người gánh rạ: “Mẹ đang đi gánh rạ giữa đồng – Rạ chẳng nặng mà nặng nhiều vì gió” (Hữu Thỉnh). Gió và sóng lúa đồng quê với tôi chỉ mang mang hơi hướng thoảng qua chứ thấm đẩm nhất, ngấm vào tôi ngay còn nhỏ là gió biển và sóng biển. Bởi tôi sinh ra từ một làng quê biển: Uống ngọn gió nồm ăn vị cá biển, chân đạp trên cát biển. Và trong mạch máu của tôi còn nguyên vị nước mắm nguyên chất đẻ ra những hồng cầu thắm đỏ huyết quản. Và tôi luôn mang theo dìu dặt trong mình nhịp sóng ấy...

Thật lạ, không biết giữa biển và rừng có mối quan hệ bí ẩn gì mà khi dáng thuyền ra khơi mang theo cả hồn cốt của rừng, căn cước của rừng từ những thớ gỗ đóng thuyền đến cánh buồm nhuộm củ nâu rừng bền chặt, đến cây rạo trồng giữa biển khơi dụ cá đến ở cũng bằng tre, bằng luồng bằng những bó lá muồng buộc xung quanh với những sợi dây mây rừng dẻo dai cuốn chặt. Rồi bao tên cá cũng mang tên thú tên rừng có lẽ một phần do hình dáng bên ngoài, một phần do tâm thức người Việt giàu tính tượng hình mà đặt tên chăng? Đó là: Cá voi, cá bò, cá heo, cá chó (hải cẩu), cá ngựa, cá chim, cá dơi, cá chuồn... Còn tôm thì tôm hùm (hổ). Và tên cá cũng được gọi với những vật dụng thường ngày như: cá đục, cá chai, cá cào... Lại có cả: cá cơm, cá cháo, mực thì mực kim, mực xôi. Thế giới cá của biển là một kho tàng phong phú đa dạng. Tôi có nghe nói: Thủy tổ loài người bắt đầu từ cá; Lại nghe nói trong cơ thể người 3/4 là nước và máu. Máu thì có vị mặn của biển. Mang mang nhịp sóng ấy cứ quấn quýt lấy tôi vang vọng trong tôi những hồi ức, hồi âm ùa về...

Tôi đã từng theo các ngư phủ ra khơi và được nghe họ truyền thông điệp cho nhau qua tiếng tù và xoắn lòng, xoắn ruột. Con ốc biển đã chết mà hồn ốc vẫn sống. Tiếng tù và khẩn thiết, tiếng tù và cộng hưởng mang theo cả ngọn gió biển khơi nồng nàn, sóng biển khơi cuộn chảy. Một ngư phủ được mệnh danh là “sói biển” thuộc luồng lạch như chỉ bàn tay mình có lần nói với tôi: Cứ tưởng mặt nước biển bình yên nhưng dưới đó có bao luồng sóng chảy xiết đan chéo vào nhau như câu ca: “Tháng 7 nước chảy lo le” hay “Tháng ba trong nước em ơi/ Bớt cơm em lại mà nuôi mẹ già”. Đó là những thời điểm khó đánh bắt cá nhất. Nước trong cá xót mắt không chịu ăn mồi, lo le là nước xiết giằng chéo nhau thả lưới xuống thì cuộn xoắn lại. Và “chim chết vì nhạ, cá chết vì nước” là thế. Đến kỳ sinh con nước theo nhịp thủy triều, theo tuần trăng mọc lúc đó sóng thuận, nước “thơm” là mùa thu hoạch cá cao nhất.

Mang mang nhịp sóng là nhịp con thuyền chao võng. Cánh võng thuyền là cả một kỳ công sáng tạo và thiết kế sao cho phù hợp với không gian ngôi nhà di động đó. Tôi đã nhiều lần ngồi ngắm cái bếp nấu ăn trong khoang thuyền chật hẹp và ám khói như cái bếp trên nhà sàn miền núi. Cái bếp được đắp bằng đất sét dính chặt, khuôn gỗ nặng chình chịch với những chiếc kiềng sắt chắc chắn. Cái bếp kỳ lạ này sinh ra để làm sao cho cái nồi nấu cơm, nấu canh dù sóng to chao đảo cơm vẫn chín đều canh vẫn ngọt không tràn ra ngoài. Đó là cả một nghệ thuật mà người nuôi quân phải có thủ thuật kinh nghiệm “năng khiếu” nấu ăn riêng. Hình như sóng biển đã ngấm vào cơ thể họ tạo ra một nhịp điệu riêng để họ thuộc lòng từng ngấn sóng, từng giàng sóng, từng hướng sóng để lắc lư uốn người như làm xiếc điều khiển củi lửa cũng chao đảo thật đều mềm dẻo để giữ cân bằng. Trong bát cơm dẻo, cơm thơm bát canh mát lòng hình như có cả nhịp sóng trong đó, nhịp sóng từ lửa reo từ ngọn khói thơm nấu bằng củi cây dương – loại cây trồng chắn sóng mà từng vân gỗ xoắn vào nhau đi qua bao mùa bão.

Mang mang nhịp sóng khi chiều về hoàng hôn buông xuống, người thuyền trưởng lại mở cái đài bán dẫn thường đeo bên người để nghe thông báo thời tiết, mở to làn điệu dân ca. Thật lạ, dân biển mê dân ca và mê nhất là điệu vọng cổ ngân vọng, ngân dài da diết. Hình như trong con người họ có những luyến láy thiết tha nào đó như là một điểm tựa vững chắc cân bằng đối trọng để chống lại những sóng gió khắc nghiệt biển khơi. Vì thế cộng đồng nhỏ trên thuyền gắn kết vào nhau như một đại gia đình. Khi kéo neo, kéo lưới, dây người ấy căng vào nhau chung một nhịp “hò dô”. Và thân phận họ cũng gắn bó với nhau: “Suốt đời chỉ mấy thước dây/ Kéo đi kéo lại mòn tay vẫn còn”.

Tôi vẫn nhớ như in cái lịch thời tiết kỳ lạ báo bão của làng tôi bắt đầu từ các ngày giỗ. Ví như: Tháng 8 này là có gió nhà Chắt Bảy. Nghĩa là có một tháng 8 nào đó, thuyền nhà Chắt Bảy bị dắm vì bão. Và đến ngày giỗ ấy là dân làng lại rì rầm với nhau: Sắp có bão đó, bão “gió nhà Chắt Bảy”. Có thời điểm trong năm làng tôi rất nhiều nhà làm giỗ một lúc. Đó là cơn bão khác thường cuốn trôi hàng chục chiếc thuyền một lúc.

Phận người thật mỏng manh là thế vì: “Đi thì chỉ chết một cha/ Không đi thì chết cả bà liền con”. Cái làng biển quê tôi có hai nghề thông dụng là đóng thuyền và đóng quan tài. Ông chủ đóng quan tài có biệt tài nheo nheo nhìn đám thanh niên trai tráng đi khơi mà ước lượng kích thước gần bằng nhau, còn chiều rộng nhiều cỡ khác nhau. Vì chết biển tội lắm, càng lâu ngày càng trương phình lên ép vào quan tài sao được. Cái nhịp sóng chết chóc ấy vẫn bủa vây, vẫn ám ảnh vẫn thắt chặt và vẫn buông nới. Nhưng các ngư phủ vẫn “khà” bát rượu nếp, vẫn áo vắt vai phong trần, vẫn chân trần đạp cát vẫn ngân nga câu ví dặm “Giận thì giận mà thương càng thương”. Họ cưỡi sóng ra đi, những lát sóng lưỡi búa chém vào thuyền bởi họ tin phía sau lưng họ là làng biển nhấp nhô những mái mái lợp bằng ngấn sóng, là làng quê với những lũy tre xanh kẽo kẹt nhịp sóng của đồng của ruộng, là những mắt rạ chi chit như mắt lưới. Chính đó là hồn biển, hồn rừng, hồn đồng quê chụm vào nhau, nương tựa nhau tạo ra một tư thế, một lối sống, một sắp đặt có hậu. Và nhịp sóng, nhịp đời cũng bắt đầu mang mang từ đó…

Tin nổi bật

Tin cùng chuyên mục

Đi tìm chùa Diên Hựu xưa

Đi tìm chùa Diên Hựu xưa

Liên hoa đài là một phần chùa Diên Hựu xưa. Bây giờ nhiều người gọi liên hoa đài là chùa Một Cột.
Tình bạn của ba người Hà Nội gốc

Tình bạn của ba người Hà Nội gốc

Thêm hai tuổi nữa là cụ giáo Nguyễn Bá Đạm tròn bách tuế. Hiện cụ sống ở phố Giáp Nhất (Nhân Chính, Thanh Xuân, Hà Nội). Đây vốn là một trong những làng cổ nhất của ...
Nhà văn Thuận: Nhiệm vụ của nhà văn là viết

Nhà văn Thuận: Nhiệm vụ của nhà văn là viết

“Lettres à Mina” (Thư gửi Mina) khi phát hành ở Pháp, đã “tìm được chỗ đứng giữa hơn năm trăm đầu sách cùng xuất bản mùa tiểu thuyết này”, như lời Nhà văn Thuận chia ...
Kỳ vọng vào kỳ họp đặc biệt

Kỳ vọng vào kỳ họp đặc biệt

Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XIV được diễn ra trong bối cảnh hết sức đặc biệt. Đặc biệt bởi là kỳ họp cuối cùng của kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 5 năm ...
Bất chợt Phú Quang

Bất chợt Phú Quang

Bất cứ ai yêu nhạc cũng thuộc vài ba bài hát của nhạc sĩ Phú Quang. Vì thế bất cứ lúc nào cũng có thể ngân nga những giai điệu ông đã viết, nhất là những lúc ở Hà ...

Tin nóng

Ông Lê Truyền: Dựa vào nhân dân, nguồn lực Mặt trận là vô tận

Ông Lê Truyền: Dựa vào nhân dân, nguồn lực Mặt trận là vô tận

Nhân kỷ niệm 90 năm Ngày thành lập Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam - Ngày truyền thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, ông Lê Truyền - nguyên Phó Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam, nguyên Tổng biên tập báo Đại Đoàn Kết nhìn nhận công tác Mặt trận ngày nay ở nhiều khía cạnh.

Xem nhiều nhất