Nghi lễ dựng cây Nêu và bộ Gu của người Cor

 Đỗ Tùng 

Nhắc đến những sắc màu văn hóa của người Cor ở huyện Bắc Trà My nhiều người còn nhớ đến nghi lễ dựng cây Nêu và bộ Gu hết sức độc đáo. Đầu tháng 8-2015, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch đã công nhận nghi lễ dựng cây Nêu và bộ Gu là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là niềm tự hào, vinh dự lớn của cộng đồng người Cor nói chung và bà con người Cor ở huyện Bắc Trà My nói riêng.

Nghi lễ dựng cây Nêu và bộ Gu của người Cor

Cây Nêu của người Cor

 

Chủ tịch UBND huyện Bắc Trà My Trần Anh Tuấn cho biết: Tỉnh Quảng Nam hiện có khoảng hơn 5.300 người Cor sinh sống. Riêng tại huyện Bắc Trà My có khoảng 4.000 người Cor định cư chung quanh dãy núi Răng Cưa thuộc các xã: Trà Nú, Trà Kót và Trà Giáp. Trong quá trình lao động sản xuất, sinh hoạt, người Cor luôn có ý thức bảo tồn, gìn giữ và phát huy các phong tục tập quán, bản sắc văn hóa truyền đời, riêng biệt của dân tộc mình. Trong đó, cây Nêu và bộ Gu truyền thống là biểu tượng tâm linh, có vị trí đặc biệt, không thể thiếu trong các hoạt động lễ hội như: Tết mùa, lễ cúng giỗ ông bà, tổ tiên hay tế cúng thần linh của người Cor.

Các già làng của người Cor cho biết, cây Nêu có 3 loại: cây Nêu Ô zô, cúng giỗ ông bà tổ tiên; cây Nêu Ô rát ăn trâu lá, cúng các vị thần sông, thần suối, thần núi và cây Nêu Ô cờ trấu ăn trâu huê, cúng thần trời, thần đất, thần nước… Mỗi cây Nêu hoàn thành có chiều cao trung bình từ 5 đến 9m, đều có 3 phần chính gồm đỉnh; thân cây với các gu, mâm cúng, chuỗi hạt cườm và phần gốc có nài cột câu. Các phần này cơ bản giống nhau về hoa văn, họa tiết trang trí, chỉ khác nhau phần linh vật ở đỉnh nhằm thể hiện tầm vóc và vị thế quan trọng của vị thần linh theo mục đích của lễ cúng. 

Trong các lễ hội của người Cor, cây Nêu là thành phần quan trọng nhất, là tâm điểm cúng tế ở ngoài sân, ngoài trời và được chuẩn bị trước rất cẩn trọng, kéo dài hằng tháng trời với nhiều người có kinh nghiệm cùng tham gia. Sau khi hoàn tất các khâu chuẩn bị, người Cor chọn ngày, giờ lành, tháng tốt tổ chức cúng xin phép được dựng cây Nêu. Theo phong tục của người Cor, nghi lễ cúng được thực hiện 2 lần. Lần đầu, người Cor cúng sản vật và con vật sống như gạo nếp, gà, heo để kính báo ông bà tổ tiên và các vị thần về dự. Kết thúc nghi lễ cúng lần đầu, người Cor tiến hành dựng cây Nêu; đồng thời, giết thịt các con vật sống, nấu chín và cúng tiếp một lần nữa để ông bà, tổ tiên thần linh cùng hưởng và thết đãi dân làng, khách quý.

Còn bộ Gu (thường được làm bằng gỗ) được người Cor coi là tâm điểm của nghi thức cúng tế ở trong nhà. Trước khi treo các bộ Gu, người Cor cũng thực hiện các nghi lễ tâm linh như cúng dựng cây Nêu… Người Cor có 4 loại Gu gỗ rất độc đáo, thường chỉ treo trong nhà gồm: Gu Bla treo giữa nhà; Gu Mók treo ở cửa ra vào nhà; Gu MóK Tum treo ở cửa ra vào bếp và Gu Tum treo ở giữa bếp. Trong đó, Gu Bla được trang trí cầu kỳ, công phu nhất, thường có các linh vật và muôn thú. Người Cor chia Gu Bla thành 2 loại là Gu trống và Gu mái, tiếng Cor gọi là Gu Pô và Gu Pi. Mỗi tấm, nhánh của Gu đều là những tác phẩm nghệ thuật đặc sắc của những nghệ nhân người Cor khéo tay, mô phỏng, tái hiện cuộc sống đời thường nơi người Cor sinh sống và quan niệm của họ về các thần linh, vũ trụ, tín ngưỡng, niềm tin…

Trước khi treo các bộ Gu, người Cor cũng thực hiện các nghi lễ tâm linh như cúng dựng cây Nêu. Ngoài treo ở trong nhà, các bộ Gu còn được tái hiện, treo trang trí làm điểm tọa lạc để thờ các thần linh trên cây Nêu ở ngoài trời. Theo các nhà nghiên cứu, nghi thức dựng cây Nêu và bộ Gu là tổng thể những nét văn hóa tinh túy, riêng biệt, độc đáo nhất và xuyên suốt trong đời sống văn hóa tâm linh, ý nguyện, niềm tin của người Cor.   

Tin nổi bật

Tin cùng chuyên mục

Đi tìm vẻ đẹp của làng

Đi tìm vẻ đẹp của làng

Đến nhiều làng quê bây giờ, tôi không khỏi xót xa vì làng xã bây giờ nhiều giá trị đã mất đi. Cũng may, vẫn còn những góc làng gìn giữ được nét đẹp cổ kính, giản dị ...
Mâm cao cỗ đầy

Mâm cao cỗ đầy

Thời trước chỉ nhà giàu mới có mâm đồng, còn rặt mâm gỗ.
Lan man chuyện ‘xứ’

Lan man chuyện ‘xứ’

Có thể hiểu “xứ” là chỉ “nơi chốn” là về một vùng đất nào đó nhưng cách dân gian ta sử dụng từ “xứ” ngẫm ra có nhiều cái hay, có nhiều thú vị .
Đắk Nông du ký

Đắk Nông du ký

Gia Nghĩa thức dậy rồi. Cuối tháng 3 thời tiết chuyển từ mùa khô sang mùa mưa nên có chút sương mờ. Trời se se lạnh...
Khèn lên man điệu…

Khèn lên man điệu…

Được nghe nghệ nhân dân gian Giàng Seo Gà - người dân tộc Mông, cất lên tiếng khèn thì tôi giật mình: Đúng là man điệu thật.
Cây lộc và trái vàng ở Mường Be

Cây lộc và trái vàng ở Mường Be

Dổi - cây che mưa giông, nắng, gió những mái nhà Mường. Dổi cho bóng mát - không khí trong lành - cảnh quan thiên nhiên hấp dẫn.

Tin nóng

Xem nhiều nhất