Nhạc sĩ Văn Dung, cha đẻ của những 'bài ca đi cùng năm tháng' từ trần

Thảo Vy

PGS.TS. Nhạc sĩ Lân Cường, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Âm nhạc Hà Nội xác nhận với Đại Đoàn Kết thông tin nhạc sĩ Văn Dung từ trần vào hồi 20h23 ngày 8/3/ 2022.

Một đời gắn bó với âm nhạc

Nhạc sĩ Văn Dung sinh ngày 15/1/1936, quê ở Hà Nội. Ông nguyên là Trưởng phòng Ca nhạc của Đài Tiếng nói Việt Nam. Trước kia, nhạc sĩ Văn Dung đã tốt nghiệp trường báo chí Trung ương (Phân hiệu II của Trường Nguyễn Ái Quốc) sau đó cuối năm 1960 ông về công tác tại Ban Công nghiệp Đài Tiếng nói Việt Nam.

Nhạc sĩ Văn Dung – bài ca đi cùng năm tháng qua đời.
Nhạc sĩ Văn Dung – bài ca đi cùng năm tháng qua đời.

Một thời gian sau, nhạc sĩ Cầm Phong đã đề nghị nhạc sĩ Văn Dung tham gia làm biên tập âm nhạc. Đây là công việc đòi hỏi sự năng động, cần có chuyên môn sâu về âm nhạc, phông văn hóa rộng để chuyển tải những thông tin, kiến thức âm nhạc và phản ánh thực trạng đời sống nghệ thuật, kết hợp với nghiệp vụ về phát thanh để có được những chương trình sinh động hấp dẫn các thính giả trên cả nước.

Vì vậy, nhạc sĩ Văn Dung đã không ngừng học hỏi, trau dồi những kiến thức âm nhạc từ các nhạc sĩ đồng nghiệp đi trước như nhạc sĩ Hoàng Vân… Trong bối cảnh thời đó đang còn nhiều khó khăn, đất nước ta tiếp tục giải phóng miền Nam, xây dựng chủ nghĩa xã hội trên miền Bắc, nhưng đây cũng chính là môi trường thuận lợi để nhạc sĩ Văn Dung có nhiều chuyến đi thực tế tới các công trường xây dựng trên những tuyến lửa ở miền Trung như: Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình...

Trong những năm 1965 đến 1971, nhạc sĩ Văn Dung đã có dịp đi thực tế sáng tác ở Khe Sanh, Trường Sơn, Đường 9 Nam Lào. Từ đó, nhạc sĩ Văn Dung đã viết: “Giải phóng quân ta ra đi” (1965), “Tiến về Khe Sanh” (1968), “Đường Trường Sơn xe anh qua”, “Bài ca Đường 9 chiến thắng” (1971)...

Ngược lại dòng thời gian, trở lại với những năm tháng công tác Biên tập âm nhạc tại Đài TNVN, nhạc sĩ Phạm Tuyên đã có đôi điều cảm nhận về nhạc sĩ Văn Dung như sau: “Trước khi về công tác tại Đài TNVN thì nhạc sĩ Văn Dung là một nhà báo. Nhưng môi trường đó đã tạo cho nhạc sĩ Văn Dung và nhiều nhạc sĩ khác có điều kiện đi thực tế và có những cảm xúc để sáng tác.

Với góc nhìn của một nhà báo luôn bán sát những sự kiện thực tế của đất nước để chuyển tải vào bài hát là một trong những bản sắc riêng của nhạc sĩ Văn Dung. Sau mỗi chuyến đi, nhạc sĩ Văn Dung đều để lại những ấn tượng tốt đẹp đối với anh em và đối với đồng bào, để từ đó nhiều bài hát mới lại ra đời, phản ánh đời sống của nhân dân lúc bấy giờ. 

Trong những năm tháng chiến tranh, nhiều chiến sĩ đồng thời cũng là những nhạc sĩ, nghệ sĩ đã trải dài những bước chân anh dũng vượt qua các tuyến lửa trên đường Trường Sơn.
Trong những năm tháng chiến tranh, nhiều chiến sĩ đồng thời cũng là những nhạc sĩ, nghệ sĩ đã trải dài những bước chân anh dũng vượt qua các tuyến lửa trên đường Trường Sơn.

Trong những năm tháng chiến tranh, nhiều chiến sĩ đồng thời cũng là những nhạc sĩ, nghệ sĩ đã trải dài những bước chân anh dũng vượt qua các tuyến lửa trên đường Trường Sơn – con đường Hồ Chí Minh huyền thoại, trong đó có nhạc sĩ Văn Dung. Dường như mang trong mình một sứ mệnh thiêng liêng, cao cả, nhưng cũng hết sức giản dị để phác họa lại những khoảnh khắc lịch sử hào hùng, những tấm gương anh dũng hy sinh, những cô gái thanh niên xung phong đã sẵn sàng dâng hiến tuổi thanh xuân của mình vì độc lập dân tộc. Đó là những hình ảnh có thật được ghi lại bằng những cung bậc âm thanh, chuyển hóa thành hình tượng âm nhạc mang tính lịch sử để trở thành những bài ca có sức sống vượt không gian thời gian, đi cùng năm tháng.

Bài ca đi cùng năm tháng

Sinh thời, mỗi lần chia sẻ trải nghiệm của mình với thế hệ trẻ, nhạc sĩ Văn Dung thường nói: “Để có một ngày chúng ta được sống trong thanh bình là phải đổi bằng xương máu của bao anh hùng liệt sĩ. Thời của những năm tháng kháng chiến đầy gian khổ, hy sinh ấy đối với tôi còn nhiều hơn cả cái gọi là kỷ niệm, nó trở thành một phần đời với nỗi ám ảnh khôn nguôn về sự hy sinh mất mát.

Tôi đã thể hiện trong từng cung bậc của các bài hát, giai điệu và hôm nay khán giả còn nhớ được những bài hát ấy, với tôi là sự hy sinh của biết bao thế hệ tuổi trẻ Việt Nam trên những con đường ra trận, con đường Trường Sơn”.

Dường như những ca khúc của nhạc sĩ Văn Dung là những trang nhật ký sống động, ghi lại những câu chuyện và hình ảnh trong đời sống mà ông đã từng trải nghiệm để chuyển hóa thành hình tượng âm nhạc, lời ca. Một bài hát nữa không thể không nhắc tới, đó là: “Hành khúc thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh”. Đây là một khúc tráng ca về thế hệ thanh niên đầy hào hùng, căng tràn sức sống của tuổi trẻ, nhưng giai điệu, tiết tấu vẫn mang đậm âm hưởng trữ tình.

Trong kháng chiến, nhạc sĩ là người ghi chép lại hiện thực sống giàu cảm xúc hình ảnh của cuộc kháng chiến đầy gian khó.
Trong kháng chiến, nhạc sĩ là người ghi chép lại hiện thực sống giàu cảm xúc hình ảnh của cuộc kháng chiến đầy gian khó.

Vào thời điểm đó cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn ác liệt, vì vậy các loại hình nghệ thuật, trong đó có âm nhạc đã tập trung phản ánh đề tài này. Khi đó, thế hệ thanh niên đang náo nức lên đường ra trận và xây dựng đất nước, vì vậy, chỉ trong 3 tiếng đồng hồ, nhạc sĩ Văn Dung đã hoàn thành bài hát này. Sau đó tác phẩm đã được dàn dựng và trình bày bởi 500 học sinh, sinh viên trong lễ kỷ niệm 40 năm Ngày thành lập Đoàn được tổ chức vào ngày 26/3/1971.

Một ca khúc nổi tiếng nữa của nhạc sĩ Văn Dung đã trở nên gần gũi, quen thuộc với công chúng yêu nhạc, đó là: “Những bông hoa trong vườn Bác”. Với âm hưởng, lời ca thật sâu lắng, trong đó là những tình cảm thật giản dị, chân thành của nhạc sĩ về Bác Hồ kính yêu. Riêng về phần giai điệu của bài hát này, nhạc sĩ Văn Dung rất tâm đắc và coi đó như đó là một khúc romance xinh xắn nhẹ nhàng.

Đối với nhạc sĩ Văn Dung, trong sáng tác âm nhạc ông luôn quan niệm rằng: “Không có gì là cảm xúc cụ thể, đo đếm ở cung bậc mà chỉ còn lại những điều người ta cảm nhận trước cuộc sống hiện hữu và không hiện hữu những âm thanh không biết từ đâu ùa vào tràn ngập một cách mạnh mẽ và dịu dàng để còn lại và không còn lại những gì mà người ta cứ miệt mài suốt một chặng đường đời.

Trong kháng chiến, nhạc sĩ là người ghi chép lại hiện thực sống giàu cảm xúc hình ảnh của cuộc kháng chiến đầy gian khó và hy sinh của quân và dân trong cả nước ta trong sự nghiệp kháng chiến giữ nước.

Trong hòa bình, dựng xây thì đi vào đời sống để tìm cái hay cái đẹp của cuộc sống, để đối tượng được phản ánh người ta thấy có mình trong đó. Tôi là người lữ hành không mệt mỏi trên con đường vô tận tìm cái hay, cái đẹp, tìm về chính mình trong cõi sâu thẳm của tâm thức thanh âm”.

Có thể nói, những cung bậc tình cảm trong ca khúc của nhạc sĩ Văn Dung thật đa sắc màu, được tiếp cận ở những góc nhìn về các đề tài khác nhau. Đó là những thanh âm trong tâm thức của người nhạc sĩ tài hoa, có chiều sâu về văn hóa dân tộc, mang nhiều trải nghiệm thực tế và với sự hồn nhiên trong tình yêu chân thành để trải lòng với cuộc đời này. Có điều đặc biệt, từ trước đến nay nhạc sĩ Văn Dung chỉ nhận mình là một nhà báo, trong khi đó những ca khúc của ông đã đi vào đời sống, là kho tư liệu quý giá trong lịch sử âm nhạc Việt Nam.

Nhạc sĩ Văn Dung đã sống trọn vẹn cuộc đời cho âm nhạc, ông là tác giả nhiều ca khúc nổi tiếng như: “Những bông hoa trong vườn Bác”, “Đường Trường Sơn xe anh qua”, “Hành khúc thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh”...

Sự ra đi của nhạc sĩ Văn Dung khiến nhiều đồng nghiệp và thính giả tiếc thương. Và dù đã về miền xanh thẳm, công chúng các thế hệ, nhất là thế hệ đi qua cuộc chiến năm xưa sẽ còn nhớ mãi về những lời ca trong từng tác phẩm ông để lại cho đời.

Tin liên quan

Tin cùng chuyên mục

Làm mới  Xẩm

Làm mới Xẩm

Nhóm Xẩm Hà Thành vừa giới thiệu trên kênh YouTube bài Xẩm thập ân theo điệu Oán thập điều, gắn liền với tên tuổi cụ Trùm Nguyên - trùm xẩm Hà Nội vào khoảng giữa ...

Xem nhiều nhất