Soi chiếu mỹ thuật Việt

Việt Quỳnh (thực hiện)

TS Trần Hậu Yên Thế hiện là giảng viên Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam, nghệ sĩ thị giác, nhà nghiên cứu mỹ thuật. Từ năm 1999 đến 2021, anh có hơn mười công trình nghiên cứu, như “Dịch đồ - Cách tiếp cận từ thị giác”, “Song xưa phố cũ và ghi chép bên lề”, “Phác họa Nghê - gã linh vật bên rìa”, “Mỹ thuật Thăng Long”... 

TS Trần Hậu Yên Thế.
TS Trần Hậu Yên Thế.

Trước thềm năm mới 2022 là cuốn “Mỹ thuật Việt, soi từ phía khác” (NXB Mỹ thuật).

Theo TS Trần Hậu Yên Thế, lịch sử mỹ thuật Việt, ngay từ ban đầu, được ghi chép lại qua con mắt của những người xa lạ. “Có thể là một sứ giả Trung Hoa, một thương nhân, nhà hàng hải, thầy tu hay học giả phương Tây”. Trần Hậu Yên Thế chia sẻ: “Đó luôn là những nhận xét, nhận định từ “tầm nhìn tha nhân” (vision de l`autre)- dùng chữ của Nguyễn Thừa Hỷ. Những người đến từ phương xa, rất khác biệt về tập tục, lối sống, quan niệm cùng đức tin, tất có sự khác biệt trong bình luận, nhận xét về mỹ thuật của người Việt.

Vì thế, trong cuốn sách này, tôi sử dụng một lượng tư liệu lớn sách tham khảo nước ngoài để soi chiếu lại các tác phẩm mỹ thuật Việt. Những tư liệu từ bên ngoài, không phải không có những định kiến, những ngộ nhận sai lầm. Nhưng nó đôi khi, nó như gáo nước lạnh làm chúng ta bừng tỉnh, thoát ra khỏi những lối mòn tư duy, những tín điều trong giới học thuật quan phương.

Chẳng hạn như con nghê ở ngai vàng dùng để các hoàng đế đặt chân lên. Đúng là trong quyển sách L’Empire d’Annam (Đế quốc An Nam), viên đại úy Ch.Gosselin đã gọi sai là con rồng. Nhưng cách chú ý tới những tiểu tiết như vậy chỉ có thể là con mắt của kẻ lạ, rất có giá trị. Hiện tại, ngai vàng triều Nguyễn ở điện Thái Hòa được trưng bày và giới thiệu không có đôi nghê này, mặc dù qua những tư liệu tranh vẽ ảnh chụp các vị vua Đồng Khánh, Thành Thái, Khải Định, Bảo Đại đều thấy có. Tôi dám chắc trong hồ sơ của bảo vật đã bỏ qua chi tiết đôi nghê trên ngai vàng triều Nguyễn. Hầu hết các bài giới thiệu, phim tài liệu về Ngai vàng ở điện Thái Hòa đều bỏ qua hiện vật này.

Vì ngai vàng triều Nguyễn là Bảo vật quốc gia, chúng ta không được phép chấp nhận sự khuyết thiếu này. Với nghiên cứu mỹ thuật Việt Nam, rất cần và rất nên nhìn bằng cả con mắt thân quen và con mắt xa lạ. Đôi khi, vì quá thân thuộc, nên chúng ta đã không để ý tới một hiện tượng, một hành vi, một vật thể nào đó…

Đằng sau các bài viết về những bảo vật quan trọng của mỹ thuật Việt, cuốn sách “Mỹ thuật Việt, soi từ phía khác” mang bóng dáng của tư duy triết học của tác giả khi đặt lại vấn đề: Ta là ai? Ta từ đâu đến? Ta đi về đâu.

Tin liên quan

Tin nổi bật

Tin cùng chuyên mục

‘Bẫy nhiệt’ và sự nảy nở của virus

‘Bẫy nhiệt’ và sự nảy nở của virus

Theo Cơ quan Khí quyển và Đại dương quốc gia Mỹ (NOAA), nồng độ CO2 ngày nay tương ứng với những mức ghi nhận được trong khoảng từ 4,1-4,5 triệu năm trước.
Ở nơi đại kỳ xưa trấn ngự

Ở nơi đại kỳ xưa trấn ngự

Lộng lẫy vươn cao như chạm đến tầng mây, cột cờ Hưng Hóa - một trong "tứ đại kỳ cổ Việt Nam", trấn ngự nơi đắc địa bên dòng Hồng giang chảy qua đất Tam Nông (Phú ...
Bản lĩnh Trần Lực

Bản lĩnh Trần Lực

Hình tượng Trịnh Công Sơn do NSƯT Trần Lực thể hiện có đúng như họ tưởng tượng hay không, chính là khởi nguồn cho sự khen chê đối với nhân vật này trong phim “Em và ...
Cầu Long Biên: Bảo tồn hay làm mới?

Cầu Long Biên: Bảo tồn hay làm mới?

Cầu Long Biên - biểu tượng của Hà Nội giờ xuống cấp dù nhiều năm qua vẫn được duy tu, bảo trì nhằm đảm bảo trạng thái công trình.
Niềm tin nơi lứa trẻ

Niềm tin nơi lứa trẻ

U23 Việt Nam đã trải qua một hành trình đáng nhớ tại vòng chung kết U23 châu Á 2022. Dù không nhận được nhiều kỳ vọng, các cầu thủ thi đấu vượt kỳ vọng và vào tới tứ ...

Tin nóng

Đến điểm hẹn mới từ gặp gỡ văn chương

Đến điểm hẹn mới từ gặp gỡ văn chương

Hội nghị Những người viết văn trẻ toàn quốc lần thứ X diễn ra chỉ trong hai ngày 18 và 19/6/2022, thực sự còn ngắn ngủi so với nhiều điều muốn nói, nhiều ý muốn mong được bày tỏ.

Xem nhiều nhất