Sự mất tích của Borobudur - Ngôi đền Phật giáo lớn nhất thế giới

Mai Nguyễn (Theo Grunge)

Indonesia sở hữu một trong những ngôi đền Phật giáo ấn tượng nhất thế giới, Borobudur, di tích bị chôn vùi hàng trăm năm dưới tro núi lửa và những tán lá rừng nhiệt đới.

Khi nghĩ đến các công trình kiến ​​trúc Phật giáo hoành tráng trên toàn thế giới, nhiều người có thể hình dung đến ngôi đền Angkor Wat ở Campuchia, một thành phố nhỏ đáng kinh ngạc rộng 400 mẫu Anh được xây dựng vào đầu thế kỷ 12.

Ngoài ra còn có tu viện bên vách đá Paro Tanktsang nằm ở độ cao 3.120 mét so với mực nước biển ở vùng núi của Bhutan, chỉ có thể đến bằng cách đi bộ dọc theo nhiều con đường hành hương khác nhau. Hoặc có thể biết về Wat Rong Khun, một ngôi đền hiện đại với gam màu trắng tinh khiết ở Chiang Rai, Thái Lan.

Ngôi đền Borobudur bị lãng quên ở Java, Indonesia. Ảnh: Rex.
Ngôi đền Borobudur bị lãng quên ở Java, Indonesia. Ảnh: Rex.

Phật giáo xuất hiện ở Ấn Độ như một phản ứng dữ dội chống lại hệ thống phân cấp giai cấp cứng nhắc của xã hội Ấn Độ giáo, sau cuộc đời của Đức Phật Siddhattha Gautama (566 đến 486 TCN).

Phật giáo đã truyền từ Ấn Độ vào Myanmar, Lào, Campuchia, Việt Nam, Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Malaysia và nhiều quốc gia hơn nữa. Một trong những quốc gia đó, Indonesia, hiện có một số lượng rất nhỏ người theo đạo Phật - chỉ 0,7% dân số, như chính Ấn Độ.

Tuy nhiên, nơi đây lại sở hữu một trong những ngôi đền Phật giáo ấn tượng nhất thế giới, Borobudur, bị chôn vùi hàng trăm năm dưới tro núi lửa và những tán lá rừng nhiệt đới.

Những bức tượng Phật ở Borobudor. Ảnh: Getty.
Những bức tượng Phật ở Borobudor. Ảnh: Getty.

Công trình kiến trúc Phật giáo lớn nhất thế giới

Thoạt nhìn từ mặt đất, Borobudor trông giống như một pháo đài hơn là một ngôi đền. Đó là một kim tự tháp bậc thang bằng đá khổng lồ, hùng vĩ, cao 42 mét, hoặc tương đương với một tòa nhà 13 tầng, được xây dựng trên một ngọn đồi cao 265 mét. 

Trên thực tế, ngôi đền là công trình kiến ​​trúc Phật giáo độc lập lớn nhất trên thế giới. Borobudor được xây dựng bằng cách sử dụng những tảng đá vận chuyển từ các con sông gần đó, cắt thành hình dạng và đặt vào đúng vị trí. Những người xây dựng đã sử dụng tổng số hơn 55.000 mét khối đá khổng lồ, trong khi khuôn viên của ngôi đền có diện tích 15.000 mét vuông. 

 Ngôi đền Borobudur bị lãng quên ở Java, Indonesia. Ảnh: Rex.Ngôi đền Borobudur bị lãng quên ở Java, Indonesia. Ảnh: Rex.

Khu vực xung quanh Borobudor - ở giữa Java, một trong những hòn đảo lớn hơn của Indonesia - bao gồm một mạng lưới dày đặc các con sông nhỏ, điều này có thể giúp việc xây dựng dễ dàng hơn một chút.

Mặc dù vậy, chỉ riêng về mật độ không đủ làm cho Borobudor trở nên ấn tượng. Đi bộ trên đỉnh của 9 tầng đá xếp chồng lên nhau, 6 trong số đó là hình vuông và 3 trong số đó là hình tròn, giống như đi bộ qua một phòng trưng bày nghệ thuật. 

Toàn bộ mặt tiền của Borobudor được chạm khắc với 2.672 tấm phù điêu mô tả sự kết hợp giữa các khung cảnh thiêng liêng và lịch sử, như các phân đoạn về cuộc đời của Đức Phật, hoặc mô tả các con tàu Ấn Độ cổ đại đang đi ra các hòn đảo gần đó. Ngoài ra còn có 504 bức tượng của Đức Phật được trang trí trong ngôi đền, và các tầng trên cùng có 72 vị Phật khác nhau, mỗi vị trí được đặt trong một túp lều hình chuông nhỏ.

Những chạm khắc chi tiết trên mặt tiền của ngôi đền. Ảnh: CNN.
Những chạm khắc chi tiết trên mặt tiền của ngôi đền. Ảnh: CNN.

Kiến trúc Mandala lớn duy nhất

Mặc dù Borobudor rất ấn tượng khi nhìn từ mặt đất, nhưng chúng ta cần một con mắt của loài chim để thực sự hiểu được sự hùng vĩ đầy cảm hứng của ngôi đền. Nhìn từ trên cao, có thể thấy rằng toàn bộ ngôi đền là một ‘mandala’ khổng lồ của các lớp đồng tâm. 

Mandala là một loại tác phẩm nghệ thuật Phật giáo thiêng liêng, được đề cập lần đầu tiên trong Rig Veda, một văn bản của đạo Hindu từ năm 1.500 đến năm 1.100 trước Công nguyên. Mandala thường được vẽ, chạm khắc, sơn, giống như tập hợp các dạng hình học chi tiết lồng vào nhau. Mandala đã di cư sang Phật giáo từ Ấn Độ giáo, giống như ý thức thẩm mỹ tổng thể của Ấn Độ giáo. 

Kiến trúc độc đáo của Borobudor. Ảnh: CNN.
Kiến trúc độc đáo của Borobudor. Ảnh: CNN.

Từ trên xuống, chúng ta có thể thấy rằng các tầng thấp nhất của Borobudor là hình vuông và các tầng trên là hình tròn. Con đường dài ba dặm, giống như hình xoắn ốc từ dưới lên trên đưa những người hành hương vào một cuộc hành trình mang tính biểu tượng của sự giác ngộ. 

Toàn bộ ngôi đền được chia thành 3 cấp độ xếp chồng lên nhau - ‘kamadhatu’ (ham muốn), ‘rupadhatu’ (hình thức) và ‘arupadhatu’ (vô sắc) - đại diện cho sự tách biệt cơ bản của các sinh mệnh trong vũ trụ.

Các vị Phật ở tầng thấp nhất được đặt bên trong những túp lều nhỏ hình nón, và những vị ở phía trên cùng được đặt trong những túp lều hình chuông, phức tạp hơn được gọi là ‘stupa’. Và trên đỉnh tháp có một khu bảo tồn trung tâm, nơi duy nhất hoàn toàn không có gì bên trong. Đây chính là vô tướng của tâm giác ngộ.

Vẻ đẹp huyền ảo của ngôi đền Borobudor. Ảnh: Getty.
Vẻ đẹp huyền ảo của ngôi đền Borobudor. Ảnh: Getty.

Một cuộc hành hương vào khu rừng rậm

Vậy làm thế nào thế giới này lại có thể khiến một công trình kiến ​​trúc khổng lồ, ấn tượng đến như vậy “thất lạc” trong hàng trăm năm? Một manh mối lớn nằm ở vùng Java, một hòn đảo lớn hơn trong số hơn 17.000 hòn đảo thuộc quần đảo Indonesia. 

Borobudor nằm lọt thỏm giữa một khu rừng nhiệt đới rậm rạp, nhiều sông. Ngôi đền được bao quanh bởi các khu định cư kiểu mới đã được khoét sâu vào cây xanh dọc theo các con đường. Nhưng trở lại thời điểm khi ngôi đền được xây dựng, có thể là giữa năm 800 và 825 CN, sự cô lập của Borobudor là có chủ ý. Những ngôi đền và tu viện, như Paro Tanktsang bên vách đá ở Bhutan, được cho là rất khó tiếp cận. Đó không phải là một cuộc hành hương thanh lọc tâm hồn dễ dàng.

Xung quanh ngôi đền là những tán lá rừng nhiệt đới rậm rạp. Ảnh: Rex.
Xung quanh ngôi đền là những tán lá rừng nhiệt đới rậm rạp. Ảnh: Rex.

Có những lý do lịch sử giải thích tại sao địa điểm này đã không còn tồn tại trong một thời gian dài như vậy. Chúng ta biết Borobudor được xây dựng trên đỉnh của một ngôi đền Hindu trước đây cho thần Shiva dưới thời trị vì của Vua Samaratungga (có thể từ năm 790-835 CN). 

Đã xảy ra các vấn đề xây dựng do giao tranh giữa Vua Samaratungga, một người theo đạo Phật và các quốc vương Hindu khác của vương quốc Mataram của Java. Trên thực tế, triều đại này đã xây dựng một đối thủ, đền thờ Hindu, Prambanan, cách Borobudor 19 km về phía Tây. Mặc dù Borobudor đã là một địa điểm hành hương trong hàng trăm năm, nhưng ngôi đền có thể là một hành trình khá mạo hiểm.

Bị bỏ rơi và được hồi sinh

Nguy hiểm và xa xôi hay không, các Phật tử vẫn tiếp tục hành trình đến Borobudor suốt từ thế kỷ 15 - trong suốt hơn 600 năm. Hồi giáo đã đến Indonesia thông qua các thương nhân Ả Rập, Ba Tư và Gujarati vào đầu thế kỷ 8 và 9. Vào khoảng thế kỷ 15, thời điểm Borobudor bị bỏ hoang, Hồi giáo đã trở thành tôn giáo chính trong khu vực.

Trên thực tế, cho đến ngày nay, dân số Indonesia đa số là người Hồi giáo, chiếm hơn 87% dân số. Điều này đồng nghĩa là sự quan tâm đến Borobudor có thể đã giảm bớt.

Xung quanh ngôi đền là những tán lá rừng nhiệt đới rậm rạp. Ảnh: Rex.
Xung quanh ngôi đền là những tán lá rừng nhiệt đới rậm rạp. Ảnh: Rex.

Từ thế kỷ 10 đến thế kỷ 11, thủ đô của Vương quốc Mataram đã chuyển khỏi Borobudur, điều này sẽ khiến cuộc hành trình đến ngôi đền thậm chí còn kém khả thi hơn. Các vụ phun trào núi lửa và động đất đã khiến mọi người phải bỏ đi, trong khi sự phát triển của rừng nhiệt đới đã chôn vùi ngôi đền và khiến nơi đây không thể tiếp cận được. 

Nơi đây cũng từng bị tro bụi núi lửa thiêu rụi. Tuy nhiên, người dân địa phương không bao giờ thực sự quên về Borobudor, và ngôi đền đã trở thành một truyền thuyết của những lời thì thầm và huyền thoại.

Cho đến năm 1814, Thomas Stamford Raffles, người Anh, một nhân vật quan trọng của Công ty Thương mại Đông Ấn Hà Lan, và là người sáng lập Singapore, mới tình cờ gặp Borobudor. Việc khai quật ngôi đền bắt đầu vào năm 1907.

Vẻ đẹp huyền ảo của ngôi đền Borobudor. Ảnh: Getty.
Vẻ đẹp huyền ảo của ngôi đền Borobudor. Ảnh: Getty.

Tin liên quan

Tin cùng chuyên mục

Bộ móng tay dài hơn 13 mét

Bộ móng tay dài hơn 13 mét

Bà Diana Amstrong, 63 tuổi, sống tại Minnesota (Mỹ) rất tự hào khi giành được kỷ lục Guinness thế giới cho bộ móng tay có tổng chiều dài hơn 13,06m, sau 25 năm không ...

Xem nhiều nhất