Bàn giải pháp phát triển nhà ở xã hội cho thành phố đông dân nhất cả nước

Chiều 16/1, Viện Nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố và Sở Xây dựng thành phố tổ chức Hội thảo phát triển nhà ở xã hội tại TP Hồ Chí Minh – Từ mô hình đến hành động.

Theo Viện Nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh, NOXH là một trong những trụ cột quan trọng của chính sách an sinh đô thị, đặc biệt trong bối cảnh thành phố tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế với quy mô dân số đông và tốc độ đô thị hóa cao. Các kết quả khảo sát cho thấy, nhu cầu nhà ở của người dân, nhất là nhóm thu nhập thấp, công nhân và lao động nhập cư, vẫn ở mức rất lớn và mang tính dài hạn.

TS. Phạm Trần Hải – Phó Trưởng phòng Phòng Nghiên cứu Quản lý đô thị, Viện Nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh đánh giá, ở góc độ chính sách, khung mục tiêu đã được xác lập tương đối rõ. Theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, chỉ tiêu phát triển NOXH của thành phố sau sáp nhập đến năm 2030 là 199.400 căn, chiếm khoảng 20% chỉ tiêu của Đề án xây dựng ít nhất 1 triệu căn NOXH trên cả nước. Riêng giai đoạn 2026–2030, thành phố phải hoàn thành hơn 181.000 căn, với mức bình quân mỗi năm từ 28.500 đến trên 38.000 căn.

Từ góc nhìn cơ quan quản lý chuyên ngành, ông Phạm Minh Mẫn – Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh cho rằng, nếu không có giải pháp đột phá ngay từ năm 2026, mục tiêu hoàn thành 28.500 căn NOXH trong năm đầu giai đoạn mới sẽ rất khó đạt được. Vì vậy, thành phố xác định một số nhóm giải pháp mang tính hành động rõ rệt.

Trước hết là hoàn thiện quy hoạch quỹ đất phát triển NOXH đến năm 2040, với tổng diện tích khoảng 2.000 ha. Đáng chú ý, quỹ đất này không chỉ trông chờ vào phần 20% trong các dự án nhà ở thương mại, mà còn được định hướng bố trí tại các khu động lực, khu vực dọc các tuyến vành đai, trục giao thông lớn, nơi có khả năng kết nối hạ tầng và tạo không gian sống ổn định cho người lao động.

Song song đó, TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu rút ngắn tối thiểu 20% thời gian thực hiện thủ tục đầu tư xây dựng NOXH thông qua việc chuẩn hóa quy trình, công bố thiết kế điển hình, cắt giảm các khâu trung gian không cần thiết. Đây được xem là giải pháp trực diện nhằm tháo gỡ “điểm nghẽn” lớn nhất khiến nhiều dự án đã có chủ trương nhưng chậm khởi công.

Một nội dung đáng chú ý khác được lãnh đạo Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh đề cập đến là việc tăng cường kỷ cương, chế tài trong triển khai NOXH. Theo đó, các dự án nhà ở thương mại có bố trí quỹ đất NOXH nhưng chậm triển khai sẽ không được giải quyết thủ tục bán, cho thuê mua nhà ở hình thành trong tương lai đối với phần thương mại. Với các dự án NOXH không đảm bảo tiến độ, thành phố có thể thu hồi quỹ đất, chấm dứt dự án và giao cho các đơn vị khác đủ năng lực để tiếp tục thực hiện.

Ông Trương Anh Tuấn - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Địa ốc Hoàng Quân đề xuất một trong những giải pháp trọng tâm là ban hành các thiết kế mẫu điển hình để hỗ trợ chủ đầu tư rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án. Theo đó, ông kiến nghị Sở Xây dựng nên đứng ra chủ trì việc xây dựng và ban hành các bộ thiết kế mẫu này; các thiết kế mẫu cần bao quát nhiều loại hình công trình khác nhau, bao gồm các tòa nhà có quy mô 2 tầng, 5 tầng, 7 tầng, đến 15 tầng....

“Hiện nay, mô hình thiết kế mẫu còn thiếu hoặc không đáng kể, dẫn đến việc một chủ đầu tư nếu không có kinh nghiệm có thể mất tới 1 năm chỉ để hoàn thành khâu thiết kế. Việc áp dụng các mẫu có sẵn sẽ giúp quá trình phê duyệt dự án diễn ra rất nhanh chóng", ông Tuấn nói.

Bên cạnh đó, ông Tuấn cũng kiến nghị, cần kết hợp với việc cải cách thủ tục hành chính, giải pháp này sẽ giúp rút ngắn đáng kể tổng thời gian thực hiện dự án (vốn thường kéo dài 5 năm), từ đó hiện thực hóa mục tiêu xây dựng NOXH nhanh hơn.

Ông Tuấn tin rằng khi có sự đồng bộ giữa quỹ đất, nguồn vốn và các thiết kế mẫu, thành phố không chỉ đạt mà còn có thể vượt mục tiêu 200.000 căn NOXH.

Hầu hết các tham luận tại hội thảo đều thống nhất nhận định: NOXH không thể tiếp tục được triển khai theo tư duy “làm thêm”, mà phải được xem là một cấu phần bắt buộc trong chiến lược phát triển đô thị, gắn chặt với quy hoạch, hạ tầng và phân bổ nguồn lực công.