Cuộc chiến Iran có thể làm thay đổi nền kinh tế Mỹ như thế nào?

Cụm từ “suy giảm nhu cầu” nghe có vẻ bị nghiêm trọng hóa, nhưng trên thực tế, điều đó không sai. Nó có nghĩa là hậu quả của cú sốc giá cả có thể lớn đến mức gâ tổn thương dai dẳng, dẫn đến làm thay đổi hành vi chi tiêu, thậm chí chúng có thể làm thay đổi vĩnh viễn hướng đi, cấu trúc và sự ổn định của một ngành hoặc toàn bộ nền kinh tế.

Tại Mỹ, “sự suy giảm” này đã bắt đầu diễn ra. Giá xăng tăng nhanh đã nhanh chóng làm hao hụt tiền lương và tiền hoàn thuế mà người Mỹ vất vả kiếm được, giáng những đòn nặng nề nhất vào những người ít có khả năng chịu đựng nhất. Lạm phát đã tăng vọt, tăng trưởng tiền lương giảm mạnh và tâm lý người tiêu dùng sụt giảm, một dấu hiệu tiềm tàng cho những hậu quả tồi tệ hơn trong tương lai.

Người tiêu dùng Mỹ cho đến nay vẫn kiên cường, nhưng các nhà kinh tế cảnh báo rằng, nếu chiến tranh Iran càng kéo dài thì việc phong tỏa eo biển quan trọng đối với tàu chở dầu và tàu chở hàng như Hormuz cũng sẽ chung số phận, từ đó dẫn đến những nguy cơ lớn hơn đối với nền kinh tế.

“Thời gian không phải là đồng minh của nền kinh tế Mỹ”, ông Joe Brusuelas, nhà kinh tế trưởng của RSM US, một công ty kế toán và tư vấn, cho biết.

Chuỗi phản ứng hủy diệt

Năng lượng ảnh hưởng đến mọi hộ gia đình, ngành công nghiệp và lĩnh vực. “Có hơn một tỷ mức giá trong nền kinh tế Mỹ, vì vậy sự sụt giảm nhu cầu sẽ khác nhau tùy theo ngành, tùy theo nhóm thu nhập”, ông Brusuelas nói.

Việc vạch ra những hậu quả từ một cuộc xung đột không có thời gian hoặc kết quả chắc chắn là rất phức tạp. Tuy nhiên, ông Brusuelas và nhà kinh tế học Tuan Nguyen của RSM đã tìm cách làm điều đó. Trong một báo cáo gần đây, họ đã sử dụng các kết quả của cú sốc dầu mỏ trong quá khứ để vạch ra những con đường tiềm năng cho người Mỹ và nền kinh tế nói chung.

Sự hao hụt thu nhập của người Mỹ có thể dẫn đến việc ít người lui tới nhà hàng hơn, ít chuyến đi hơn, ít xe hơi được mua và ít nhà được bán hơn; Việc đầu tư kinh doanh giảm sút và nhu cầu sụt giảm có thể dẫn đến sa thải hàng loạt, làm trầm trọng thêm khó khăn kinh tế.

RSM đã vạch ra chuỗi phản ứng tiềm tàng như sau:

Đầu tiên, giá dầu tăng vọt và tạo ra một gánh nặng tài chính bổ sung cho mọi hộ gia đình và doanh nghiệp. Càng nhiều tiền chi cho năng lượng thì càng ít tiền được chi cho những lĩnh vực khác.

Thứ hai, niềm tin giảm sút. Và khi người dân lo sợ những điều tồi tệ có thể xảy ra, họ bắt đầu cắt giảm chi tiêu tùy ý.

Tiếp theo, các khoản mua sắm lớn bị đóng băng. Mọi người sẽ trì hoãn việc mua xe mới hoặc hoãn ký kết các giấy tờ thế chấp.

Tiếp theo, các doanh nghiệp cảm thấy áp lực. Chi tiêu của người tiêu dùng giảm sút cùng với giá dầu diesel đắt đỏ hơn trong các xe tải vận chuyển hàng hóa của họ làm giảm lợi nhuận. Đầu tư và tuyển dụng bị tạm dừng, và cuối cùng là cắt giảm chi phí và sa thải hàng loạt.

Sau đó, Cục Dự trữ Liên bang can thiệp. Lạm phát do giá dầu có thể buộc ngân hàng trung ương Hoa Kỳ phải tăng lãi suất, điều này sẽ làm trầm trọng thêm sự suy thoái.

Cuối cùng, nếu giá cao kéo dài, những thay đổi hành vi lâu dài sẽ xảy ra. Người dân mua xe điện, người lao động tìm kiếm các hình thức làm việc từ xa, các doanh nghiệp chuyển sang sử dụng công nghệ để thay thế lao động của con người. Trên hết, các mặt hàng khác cũng có thể đối mặt với những vấn đề nguồn cung trầm trọng hơn. Không chỉ dầu mỏ thường được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Tình trạng thiếu phân bón có thể dẫn đến giá thực phẩm tăng cao; sự gián đoạn nguồn cung heli có thể làm chậm quá trình sản xuất chip và khiến chi phí chăm sóc y tế trở nên đắt đỏ hơn; sự gián đoạn nguồn cung lưu huỳnh và khí đốt tự nhiên có thể làm tăng chi phí công nghiệp.

Tuy nhiên, theo bà Nancy Vanden Houten, nhà kinh tế hàng đầu về Mỹ tại Oxford Economics, kết quả kinh tế hiện nay khả quan hơn so với thời điểm bắt đầu chiến tranh. Giá dầu đã giảm so với mức cao nhất; thỏa thuận ngừng bắn đã mang lại sự ổn định nhất định; và người tiêu dung đã xoay xở được với sự tăng vọt của giá xăng.

“Có vẻ như kịch bản tồi tệ nhất mà chúng ta từng nghĩ sẽ được tránh khỏi, nhưng mặt khác, mọi thứ cũng có thể thay đổi rất nhanh chóng. Cuối cùng, việc người tiêu dùng và nền kinh tế nói chung có thể trụ vững được bao lâu sẽ phụ thuộc vào tốc độ giải quyết xung đột và việc tàu thuyền di chuyển tự do hơn qua eo biển”, bà Houten nói.

Những con đường phía trước

Theo ông Brusuelas, ngay cả khi chiến tranh kết thúc ngay lập tức, việc phục hồi kinh tế cũng sẽ không diễn ra nhanh chóng. “Việc đóng cửa và mở cửa trở lại sản xuất dầu không giống như việc bật đèn. Chúng ta sẽ mất khoảng 6 tháng trước khi có thể đánh giá chính xác sự phục hồi sản lượng dầu ở vùng Vịnh Ba Tư. Trong một số trường hợp, sản lượng có thể mất nhiều năm để phục hồi hoàn toàn”, ông Brusuelas nói.

Và tác động của giá cả cao hơn có thể kéo dài. “Hãy nhớ lại khi chúng ta đóng cửa chuỗi cung ứng vào tháng 2 - 3/2020, lạm phát chưa thực sự gia tăng cho đến tháng 4/2021. Đối với tác động của thuế quan Mỹ cũng tương tự, các mức thuế quan mới được áp dụng từ tháng 4/2025, nhưng phải đến cuối năm 2025 và đầu năm 2026 chúng ta mới thực sự cảm nhận được sự ảnh hưởng của nó”, ông Brusuelas phân tích.

Cũng theo ông Brusuelas, những cú sốc về nguồn cung dầu và các nguyên liệu thiết yếu như phân bón đang lan rộng khắp nền kinh tế Mỹ và có thể đẩy giá nhiều loại hàng hóa và dịch vụ lên cao.

Giá dầu diesel cao có thể báo hiệu giá thực phẩm tăng cao. Và điều này thậm chí còn chưa tính đến sự gián đoạn nguồn cung phân bón gốc nitơ, điều này có thể ảnh hưởng đến quyết định trồng trọt của nông dân và lượng thực phẩm có sẵn vào mùa thu.

“Có thể mất đến 6 tháng hoặc thậm chí lâu hơn để cảm nhận đầy đủ tác động của cú sốc này phản ánh vào giá thực phẩm”, ông David Ortega, một nhà kinh tế học về thực phẩm và giáo sư tại Đại học bang Michigan, cho biết.

Một số người Mỹ có thể phục hồi sau khi giá xăng tăng mạnh, các khoản phụ phí nhiên liệu áp dụng cho các mặt hàng khác và những tác động dây chuyền khác lên giá cả, nhưng không phải ai cũng có thể phục hồi.

“Sự sụt giảm nhu cầu bắt đầu từ phân khúc thị trường thấp hơn là không thể đảo ngược”, ông Brusuelas nói.

Khi nói đến “phân khúc thị trường thấp hơn”, ông Brusuelas đang đề cập đến những người Mỹ thuộc hai nhóm thu nhập thấp nhất: Những hộ gia đình không có khoản tiết kiệm khẩn cấp và những người có ngân sách eo hẹp.

Theo ông Brusuelas, các hộ gia đình có thu nhập thấp sẽ phải cắt giảm mạnh thu nhập khả dụng cho đến khi giá cả ổn định. Đây không phải là sự trở lại trạng thái trước đây. Mà một lần nữa lại là một trạng thái bình thường mới.