Đánh thức kinh tế đêm - Bài cuối: Quản trị theo nhịp sống ban đêm

PV: Thưa ông, đâu là những lợi thế riêng mà không nhiều đô thị trong khu vực có được để TPHCM phát triển kinh tế đêm?

TS Dương Đức Minh: Khác với sự quy hoạch ngăn nắp có phần tĩnh lặng của Singapore hay tính chất giải trí của Bangkok (Thái Lan), nhịp sống ban đêm của TPHCM len lỏi tự nhiên, đan xen giữa văn hóa ẩm thực đường phố, không gian sáng tạo. Nền tảng này được cộng hưởng mạnh mẽ bởi sông nước nội đô của dòng sông Sài Gòn và hệ thống kênh rạch lõi trung tâm. Dư địa giúp thành phố phát triển chuỗi sản phẩm “trên bến dưới thuyền” đặc sắc mà các đô thị như Jakarta hay Manila đang thiếu hụt. Bệ đỡ vững chắc cho các nguồn lực trên chính là cơ cấu dân số vàng và “văn hóa thức đêm” tự nhiên của người dân địa phương.

Ngoài ra, với quy mô hơn 14 triệu dân, tỷ lệ lao động tri thức và tầng lớp trung lưu tăng trưởng nhanh, TPHCM luôn sở hữu nguồn cầu nội địa dồi dào giúp dịch vụ đêm duy trì dòng tiền ổn định và giảm thiểu tối đa rủi ro bão hòa theo mùa du lịch. Đặc biệt, chỉ số an ninh chính trị và an toàn đô thị là điểm cộng kích thích du khách quốc tế tự do di chuyển và sẵn sàng chi tiêu trong các khung giờ muộn... Nhìn tổng thể, TPHCM đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế đêm, từ văn hóa đô thị cởi mở, hệ sinh thái sông nước đến nguồn cầu nội địa lớn. Nếu được đầu tư đúng hướng, đây hoàn toàn có thể trở thành một động lực tăng trưởng mới của thành phố.

TPHCM luôn được xem là đô thị sôi động nhất Việt Nam. Vì sao sự sôi động đó vẫn chưa chuyển hóa thành một nền kinh tế đêm có sức cạnh tranh như Bangkok, Singapore hay Seoul (Hàn Quốc)?

- Chúng ta cần nhìn thẳng vào một thực tế, sự sôi động hiện tại của thành phố phần lớn vẫn nằm ở bề nổi, hiệu quả kinh tế và hàm lượng giá trị gia tăng còn hạn chế, chưa đạt như mức kỳ vọng. Kinh tế đêm của thành phố mới dừng lại ở bề nổi của các dịch vụ đơn lẻ, thiếu các sản phẩm tạo dấu ấn bứt phá. TPHCM như một viên ngọc thô mang vẻ đẹp nguyên bản nhưng chưa được mài giũa để tạo nên một hệ sinh thái có sức mạnh liên hoàn, đủ sức đáp ứng những nhu cầu ngày càng đa dạng và khắt khe của du khách quốc tế.

Việc cần làm lúc này, không phải là rập khuôn hay sao chép máy móc bất kỳ hình mẫu nào trong khu vực. Thành phố nên lắng nghe và đánh thức những giá trị nội sinh cốt lõi một cách khoa học và nhân văn hơn. Chính những giá trị nội sinh riêng sẽ là nền tảng để TPHCM xây dựng bản sắc và lợi thế cạnh tranh cho kinh tế đêm trong dài hạn. Khi từng bước tháo gỡ các điểm nghẽn về quy hoạch không gian, hạ tầng phục vụ ban đêm và phát triển các sản phẩm “mỏ neo” gắn với sông Sài Gòn cùng bản sắc đô thị, TPHCM hoàn toàn có thể thu hẹp khoảng cách với các đô thị hàng đầu trong khu vực, đồng thời tạo dựng một lợi thế cạnh tranh riêng cho mình.

Theo ông, đâu là những chính sách hoặc cơ chế mà TPHCM cần ưu tiên nếu muốn kinh tế đêm bứt phá trong 5-10 năm tới?

- “Thành phố không ngủ” không có nghĩa là buộc con người không nghỉ ngơi. Bản chất của kinh tế đêm không phải là kéo dài sự mệt mỏi. Kinh tế đêm là mở rộng quyền lựa chọn về thời gian sống, làm việc và hưởng thụ của xã hội hiện đại. Một đô thị năng động có khả năng vận hành linh hoạt theo nhiều nhịp sinh hoạt khác nhau, nơi những người muốn sáng tạo, lao động, tiêu dùng hay trải nghiệm vào ban đêm đều có đủ không gian, dịch vụ và sự an toàn để thực hiện điều đó.

Khi kinh tế đêm phát triển đúng cách, thành phố có thể tạo ra thêm giá trị từ chính những hạ tầng sẵn có mà không cần mở rộng quá nhiều tài nguyên vật chất. Tuy nhiên, muốn kinh tế đêm phát triển bền vững, thành phố phải đặt yếu tố quản trị lên hàng đầu. Một nền kinh tế đêm văn minh không thể dựa vào sự tự phát. Nó đòi hỏi giao thông công cộng hoạt động đêm, hệ thống an ninh – y tế – cứu hộ đầy đủ, quy hoạch âm thanh và ánh sáng hợp lý cũng như các tiêu chuẩn bảo vệ đời sống cư dân. Kinh tế đêm cần được quản trị theo logic của chính nó, không phải là phụ lục của các chính sách ban ngày. Ban đêm có quy luật riêng, cần tư duy riêng.

Điều quan trọng hiện nay là cần nâng cao năng lực quản trị để toàn bộ hệ thống dịch vụ ban đêm vận hành đồng bộ và hiệu quả. Cụ thể, cần hình thành một chuỗi trải nghiệm liên tục, không đứt gãy cho du khách. Một “thành phố không ngủ” thực sự được nhận diện qua khả năng giữ chân du khách trong dòng chảy trải nghiệm liên tục từ hoàng hôn đến bình minh, không tạo cảm giác thiếu điểm đến hay đứt quãng hành trình. Hạ tầng logistics đêm, giao thông, chiếu sáng nghệ thuật, thanh toán tích hợp,… phải vận hành nhịp nhàng đến mức du khách không bao giờ cảm thấy “hết chỗ đi”, và “hết nơi đến”. Vì vậy, thành phố cần có quy hoạch không gian rõ ràng, đâu là khu vực ưu tiên hoạt động giải trí sôi động, đâu là khu dân cư cần sự yên tĩnh, đồng thời áp dụng các tiêu chuẩn về âm thanh, ánh sáng và vệ sinh môi trường phù hợp. Đây cũng chính là biểu hiện của quản trị đô thị hiện đại, phát triển nhưng không đánh đổi chất lượng sống.

Xin trân trọng cảm ơn ông!