Không chủ quan với ngộ độc thực phẩm những ngày nghỉ lễ

Nguy cơ hiện hữu

Mùa hè là thời điểm các bệnh truyền qua thực phẩm gia tăng rõ rệt. Nhiệt độ cao, độ ẩm lớn tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn và vi sinh vật phát triển mạnh trong thực phẩm, đặc biệt là các món ăn chế biến sẵn hoặc bảo quản không đúng cách .

Thực tế trong thời gian vừa qua cho thấy nguy cơ này không còn mang tính lý thuyết. Hàng loạt vụ ngộ độc thực phẩm tập thể đã xảy ra, từ bếp ăn trường học đến dịch vụ ăn uống phổ biến. Vụ việc tại Trường Tiểu học Bình Quới Tây (TPHCM) khiến 266 người có triệu chứng, trong đó 190 học sinh phải nhập viện sau bữa ăn bán trú, là một cảnh báo rõ ràng về lỗ hổng trong quy trình chế biến và bảo quản thực phẩm.

Không chỉ ở môi trường tập thể, nguy cơ còn xuất hiện ở các bữa ăn hàng ngày. Tại Nghệ An mới đây hàng chục người phải nhập viện sau khi ăn bánh mì từ một số cơ sở, với các triệu chứng điển hình như nôn, tiêu chảy, sốt. Những vụ việc liên tiếp này cho thấy nguy cơ mất an toàn thực phẩm đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt trong điều kiện thời tiết nắng nóng.

Bà Hoàng Thị Minh Thu - nguyên Chi cục phó Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Hà Nội lý giải, nhiệt độ cao trong mùa hè - có thời điểm lên tới 37 - 40 độ C chính là điều kiện lý tưởng để vi khuẩn phát triển nhanh chóng. Trong môi trường này, vi sinh vật có thể nhân lên với tốc độ gấp nhiều lần bình thường, đặc biệt trong các loại thực phẩm giàu đạm như thịt, cá, trứng, sữa. Khi thực phẩm bị nhiễm khuẩn, chỉ cần bảo quản sai cách trong thời gian ngắn cũng đủ để hình thành độc tố gây ngộ độc.

Nguy cơ không chỉ nằm ở thực phẩm tươi sống, mà còn hiện diện ngay cả trong thức ăn đã nấu chín. Một sai lầm phổ biến là để thức ăn ở nhiệt độ phòng quá lâu rồi sử dụng lại sau khi hâm nóng. Trên thực tế, nhiều loại vi khuẩn có khả năng sinh độc tố bền nhiệt, nghĩa là dù được đun lại, độc tố vẫn không bị phá hủy hoàn toàn. Đây là lý do không ít trường hợp ngộ độc xảy ra dù thực phẩm “đã được nấu chín kỹ”.

Trong dịp nghỉ lễ, nguy cơ này càng gia tăng khi nhiều gia đình tổ chức các hoạt động dã ngoại, ăn uống ngoài trời. TS.BS Lê Ngọc Duy - Trưởng khoa Cấp cứu và Chống độc, Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết, khi thực phẩm được mang ra khỏi môi trường bảo quản an toàn như tủ lạnh và tiếp xúc với nhiệt độ cao trong thời gian dài, vi khuẩn có thể phát triển nhanh, làm tăng nguy cơ ngộ độc.

Bên cạnh đó, điều kiện vệ sinh ngoài trời thường không bảo đảm, thiếu nước sạch, dụng cụ rửa tay, thực phẩm dễ bị nhiễm bẩn từ côn trùng, bụi hoặc động vật. Các món ăn phổ biến như thịt nướng, hải sản, thực phẩm từ sữa, salad hoặc bánh mì kẹp đều là những loại dễ bị nhiễm khuẩn nếu không được chế biến và bảo quản đúng cách.

Đáng lưu ý, các triệu chứng ngộ độc thực phẩm có thể xuất hiện rất nhanh, từ vài phút đến vài giờ sau khi ăn, với biểu hiện như buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy, sốt. Trong một số trường hợp nặng, người bệnh có thể gặp rối loạn hô hấp, thần kinh, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

Chủ động phòng ngừa

Trước nguy cơ gia tăng, các chuyên gia khuyến cáo người dân cần chủ động phòng ngừa từ khâu lựa chọn, bảo quản đến chế biến thực phẩm.

Theo Cục An toàn thực phẩm, việc lựa chọn thực phẩm tươi sống, có nguồn gốc rõ ràng, kiểm tra hạn sử dụng và tránh sử dụng thực phẩm có dấu hiệu ôi thiu là bước đầu tiên để giảm nguy cơ ngộ độc.

Trong quá trình bảo quản, cần phân loại riêng thực phẩm sống và chín, duy trì nhiệt độ phù hợp trong tủ lạnh và không để thực phẩm quá lâu ngoài môi trường nhiệt độ cao. Đặc biệt, các món ăn dễ hỏng như sữa, hải sản, thức ăn đã chế biến cần được sử dụng sớm hoặc bảo quản lạnh đúng cách.

Khâu chế biến cũng đóng vai trò quyết định. Thực phẩm cần được nấu chín kỹ, tránh sử dụng các món ăn sống hoặc tái trong mùa hè. Dụng cụ chế biến phải sạch sẽ, không dùng chung cho thực phẩm sống và chín để tránh nhiễm chéo.

Đối với thức ăn thừa, cần làm nguội nhanh và bảo quản lạnh trong vòng 2 giờ sau khi nấu, đồng thời hâm nóng kỹ trước khi sử dụng lại. Thực phẩm để quá lâu, đặc biệt trong điều kiện nóng, không nên tiếp tục sử dụng.

Với các hoạt động dã ngoại, TS.BS Lê Ngọc Duy lưu ý cần chuẩn bị thực phẩm kỹ lưỡng trước khi mang đi, bảo quản trong thùng giữ lạnh, nấu chín hoàn toàn trước khi ăn và tránh để thực phẩm ở nhiệt độ thường quá lâu. Khi thức ăn đã để ngoài môi trường trên 4 giờ, nguy cơ nhiễm khuẩn rất cao và không nên tiếp tục sử dụng.

Bên cạnh đó, việc lựa chọn địa điểm ăn uống cũng cần được cân nhắc. Người dân nên ưu tiên các cơ sở bảo đảm vệ sinh, tránh sử dụng thực phẩm tại các hàng quán không rõ điều kiện an toàn, đặc biệt trong thời điểm nắng nóng.

An toàn thực phẩm không chỉ phụ thuộc vào cơ quan quản lý hay nhà sản xuất, mà còn nằm ở chính hành vi của mỗi người tiêu dùng. Trong bối cảnh mùa hè và kỳ nghỉ lễ kéo dài, chỉ một chút chủ quan trong lựa chọn và chế biến thực phẩm cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Chủ động phòng ngừa từ những khâu nhỏ nhất chính là cách hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe, tránh biến những ngày nghỉ trở thành nỗi lo vì ngộ độc thực phẩm.