Lộ trình tất yếu nhưng cần khoa học

Trong nhiều năm qua, chỉ số chất lượng không khí (AQI) của Hà Nội thường xuyên nằm ở ngưỡng báo động, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sống và sức khỏe người dân. Nguồn phát thải độc hại từ các phương tiện giao thông cá nhân, đặc biệt là hàng triệu chiếc xe máy xăng được xác định là một trong những nguyên nhân hàng đầu. Vì vậy, việc thiết lập vùng phát thải thấp không còn là sự cân nhắc nên hay không nên, mà là một yêu cầu cấp bách, bức thiết để giữ gìn môi trường xanh của Thủ đô.

Nhìn rộng ra thế giới, các thành phố lớn như London (Anh), Paris (Pháp) hay Seoul (Hàn Quốc) đã triển khai LEZ từ lâu và thu được những kết quả khả quan. Tất nhiên, nói như vậy không có nghĩa chúng ta “bê nguyên si” quy định của các nước về áp dụng tại Hà Nội, bởi mỗi thành phố của một quốc gia đều có những điều kiện kinh tế - xã hội, vị trí địa lý, môi trường sống... khác nhau nên cần có những phương án cụ thể phù hợp với thực tiễn cuộc sống tại nơi đó, tránh việc “gọt chân cho vừa giày” dẫn đến phát sinh bất cập.

Không thể phủ nhận là việc hạn chế xe máy xăng sẽ giúp không khí sạch hơn, thúc đẩy người dân chuyển sang sử dụng phương tiện công cộng và xe điện. Vùng phát thải thấp còn giúp cho việc quản lý trật tự đô thị thuận lợi hơn, tránh được vấn nạn ùn tắc giao thông, tạo tiền đề cho một đô thị xanh bền vững. Theo đó, việc thiết lập LEZ là cần thiết trong bối cảnh hiện nay không cần phải bàn cãi. Vấn đề còn lại là triển khai như thế nào, ở đâu, khung giờ ra sao... thì lại cần nghiên cứu, xem xét cẩn trọng, khoa học để vừa đảm bảo yêu cầu đặt ra, nhưng lại không gây xáo trộn cuộc sống của người dân.

Trong dự thảo đề xuất cấm xe máy xăng thí điểm tại khu vực phường Hoàn Kiếm từ 18h đến 24h ngày thứ 6 và từ 6h đến 24h hai ngày cuối tuần đang nhận được sự quan tâm đặc biệt của dư luận xã hội. Điều này cũng dễ hiểu bởi Hà Nội hiện có khoảng 6,9 triệu xe máy xăng hoạt động, do vậy việc thí điểm thực hiện LEZ sẽ tác động trực tiếp vào đời sống hàng ngày của nhiều cá nhân và hộ gia đình trên địa bàn. Để đánh giá tính hợp lý của mốc thời gian như dự thảo, Hà Nội cần nhìn nhận dưới nhiều góc độ để vừa đảm bảo tính lý luận khoa học, nhưng cũng phải mang theo hơi thở của cuộc sống.

Cụ thể, 18h là thời điểm sắp diễn ra các hoạt động văn hóa, giải trí về đêm tại khu vực trung tâm. Việc hạn chế xe xăng giúp giảm tiếng ồn, mùi khói khét và tạo không gian đi bộ an toàn, trong lành cho du khách. Song, về mặt kinh tế - xã hội lại là điểm gây tranh cãi nhiều nhất, bởi lúc này là giờ cao điểm sau khi các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp tan tầm, nhu cầu đi lại của người dân khá cao. Nếu cấm xe máy xăng, hệ thống giao thông công cộng có đủ công suất vận chuyển hàng vạn lượt người rời khỏi khu vực lõi đô thị không?

Nói một cách dễ hiểu, nhiều người làm việc trong khu vực thí điểm hạn chế xe máy xăng, nhưng sinh sống ở các phường bên ngoài vẫn cần phương tiện cá nhân để di chuyển về nhà. Nếu lệnh cấm thực hiện quá cứng nhắc, không chỉ khiến người lao động, các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp lúng túng trong việc bố trí thời gian làm việc, mà các tuyến đường vành đai bao quanh khu vực LEZ sẽ đối mặt với tình trạng “vỡ trận” vì quá tải số lượng xe máy xăng phải dừng, đỗ, gửi tại đây.

Tóm lại, để chính sách thực sự đi vào đời sống mà không gây xáo trộn tiêu cực, việc tính toán lộ trình cần dựa trên cơ sở thực tế. Thay vì cấm mọi loại xe xăng, có thể tính đến phương án kiểm soát khí thải. Trong giai đoạn đầu, chỉ nên ưu tiên áp dụng đối với các dòng xe “nát”, quá niên hạn sử dụng vì chúng vốn là thủ phạm chính gây ô nhiễm, còn những chiếc xe máy đời mới, đạt chuẩn khí thải vẫn nên được phép lưu thông. Cùng với đó, cần thiết lập các bãi đỗ xe tập trung ở rìa vùng LEZ với mức phí hợp lý và có kết nối thuận tiện với hệ thống giao thông công cộng để người dân đến công sở và ra về.

Vẫn biết việc thiết lập vùng phát thải thấp là một quyết sách đúng đắn và tất yếu để Hà Nội trở thành “thành phố đáng sống”. Song, mốc thời gian 18h hay bất kỳ khung giờ nào khác chỉ thực sự hợp lý khi nó được đặt trong một hệ sinh thái giao thông thay thế đã sẵn sàng. Vì thế, việc thiết lập LEZ cần sự tính toán khoa học, cẩn trọng để vừa đảm bảo lợi ích về môi trường, nhưng không trở thành gánh nặng quá sức cho đời sống dân sinh. Chỉ khi có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, Hà Nội mới có thể thực sự “xanh” mà vẫn giữ được nhịp sống hối hả, năng động vốn có của nó.