Siết chuẩn OCOP: Nâng chất sản phẩm, mở rộng cơ hội xuất khẩu

Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg về Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Quyết định có hiệu lực từ ngày 22/5/2026. Quy định mới được đánh giá là bước hoàn thiện quan trọng nhằm chuẩn hóa chất lượng sản phẩm OCOP, siết chặt công tác quản lý, đồng thời nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hóa nông thôn Việt Nam trên thị trường trong nước và quốc tế.

Theo Quyết định, sản phẩm OCOP là các sản phẩm đặc sản, đặc sắc mang bản sắc địa phương, được sản xuất theo tiêu chuẩn gắn với giá trị văn hóa truyền thống, bảo đảm an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và thực hiện trách nhiệm xã hội. Những sản phẩm này chỉ được công nhận OCOP khi đáp ứng đầy đủ Bộ tiêu chí đánh giá mới do Nhà nước ban hành.

Sản phẩm OCOP tham gia đánh giá, phân hạng được chia thành 6 nhóm gồm: thực phẩm; đồ uống; dược liệu và sản phẩm từ dược liệu; hàng thủ công mỹ nghệ; sinh vật cảnh; dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch. Đối tượng tham gia đánh giá khá đa dạng, bao gồm hợp tác xã, tổ hợp tác, doanh nghiệp nhỏ và vừa, trang trại, hộ sản xuất và hộ kinh doanh. Đối với nhóm dịch vụ du lịch, Quyết định còn mở rộng cho các hội, hiệp hội, trung tâm điều hành hoặc tổ chức tương đương tham gia.

Điểm mới đáng chú ý là việc chuẩn hóa hệ thống tiêu chí đánh giá sản phẩm OCOP theo thang điểm 100, chia thành ba nhóm tiêu chí lớn. Trong đó, nhóm tiêu chí về sản phẩm và sức mạnh cộng đồng chiếm 40 điểm, tập trung đánh giá năng lực tổ chức sản xuất, phát triển sản phẩm và khả năng huy động nguồn lực cộng đồng địa phương. Nhóm tiêu chí về tiếp thị chiếm 25 điểm, đánh giá hoạt động quảng bá, xây dựng thương hiệu và câu chuyện sản phẩm. Nhóm tiêu chí về chất lượng sản phẩm chiếm 35 điểm, chú trọng các yếu tố như chất lượng cảm quan, giá trị dinh dưỡng, tính độc đáo, hồ sơ công bố chất lượng, hướng dẫn sử dụng và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.

Trên cơ sở kết quả chấm điểm, sản phẩm OCOP được phân hạng từ 1 đến 5 sao. Trong đó, sản phẩm đạt từ 90 đến 100 điểm được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia, là nhóm sản phẩm có thương hiệu mạnh, đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng cao và có tiềm năng xuất khẩu. Sản phẩm đạt từ 70 đến dưới 90 điểm được xếp hạng 4 sao cấp tỉnh, có khả năng tiếp tục hoàn thiện để nâng lên 5 sao. Hạng 3 sao áp dụng với sản phẩm đạt từ 50 đến dưới 70 điểm, bảo đảm chất lượng ổn định và có khả năng thương mại tốt. Các sản phẩm đạt từ 30 đến dưới 50 điểm được xếp hạng 2 sao; dưới 30 điểm là hạng 1 sao và cần tiếp tục hoàn thiện.

Không chỉ chuẩn hóa quy trình đánh giá, Quyết định mới còn siết chặt cơ chế hậu kiểm và quản lý chất lượng sản phẩm OCOP. Theo đó, giấy chứng nhận OCOP chỉ có thời hạn 36 tháng. Sau thời gian này, các chủ thể phải thực hiện đánh giá, phân hạng lại nếu muốn tiếp tục sử dụng chứng nhận. Đây được xem là bước thay đổi quan trọng nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm OCOP được duy trì ổn định, tránh tình trạng “đạt sao rồi để đó” như trước đây.

Đáng chú ý, Quyết định cũng bổ sung các trường hợp thu hồi giấy chứng nhận OCOP đối với các hành vi gian lận hồ sơ, vi phạm quy định về chất lượng, an toàn thực phẩm, sở hữu trí tuệ hoặc không còn duy trì hoạt động sản xuất sản phẩm OCOP. Quy định này góp phần nâng cao tính minh bạch, tăng trách nhiệm của các chủ thể tham gia chương trình và bảo vệ uy tín thương hiệu OCOP trên thị trường.

Trách nhiệm quản lý cũng được phân định rõ hơn giữa các cấp chính quyền và cơ quan chuyên môn. UBND cấp tỉnh có trách nhiệm tổ chức đánh giá sản phẩm OCOP cấp tỉnh tối thiểu hai đợt mỗi năm. Trong khi đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tổ chức đánh giá sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia ít nhất hai đợt mỗi năm nhằm bảo đảm tiến độ công nhận và nâng hạng sản phẩm.

Việc ban hành Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá OCOP mới không chỉ tạo hành lang pháp lý chặt chẽ hơn cho chương trình OCOP mà còn thể hiện định hướng chuyển mạnh từ số lượng sang chất lượng. Khi các tiêu chí về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, câu chuyện sản phẩm và trách nhiệm xã hội được đặt ra ở mức cao hơn, các chủ thể OCOP sẽ buộc phải đầu tư bài bản hơn vào quy trình sản xuất, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng, an toàn thực phẩm và tính bền vững của sản phẩm, việc nâng chuẩn OCOP được kỳ vọng sẽ tạo động lực thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và bền vững hơn. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để nhiều đặc sản địa phương từng bước khẳng định vị thế, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế.