Siết trách nhiệm chống ngập từ cơ sở

Những ngày qua, TPHCM đón các trận mưa vào cuối ngày, khiến nhiều tuyến đường quanh khu vực chợ Thủ Đức, như Tô Ngọc Vân, Dương Văn Cam, Đặng Thị Rành, Hồ Văn Tư, Kha Vạn Cân,… đã chìm trong nước. Đây là khu vực vùng trũng về triều cường và ngập do mưa của TPHCM, nhưng chưa có giải pháp hiệu quả. Ngập úng khiến nước tràn vào nhà dân, các cửa hàng phải đóng cửa, còn người dân vất vả chống ngập. Không chỉ khu vực Thủ Đức, nhiều khu vực phía Đông thành phố cũng xuất hiện ngập cục bộ, dù các trận mưa chưa có cường độ lớn.

Dù vậy, những trận mưa đầu mùa mưa được xem là “phép thử” sớm đối với hệ thống thoát nước đô thị của TPHCM. Sở Xây dựng thành phố thống kê, khu vực phía Đông thành phố hiện còn 19 vị trí ngập, trong đó có 10 điểm ngập thường xuyên. Địa hình thấp, dạng lòng chảo cùng tác động của mưa lớn, triều cường, biến đổi khí hậu và tốc độ đô thị hóa nhanh đang khiến áp lực lên hệ thống tiêu thoát nước ngày càng gia tăng. Trong khi đó, tình trạng xả rác xuống cống, lấn chiếm dòng chảy tiếp tục làm bài toán chống ngập thêm khó.

Trước thực tế “hễ mưa là ngập”, TPHCM đang tăng tốc nhiều dự án hạ tầng với kỳ vọng kéo giảm các điểm ngập trong giai đoạn tới. Riêng năm 2026, thành phố dự kiến triển khai 24 dự án liên quan quy hoạch thoát nước và xử lý ngập với tổng vốn khoảng 38.000 tỉ đồng, hướng tới giải quyết 29 điểm ngập. Giai đoạn 2027 – 2030, thành phố tiếp tục đầu tư 133 dự án, nhằm xử lý khoảng 130 điểm ngập trên toàn địa bàn. Riêng tại khu vực Thủ Đức (cũ), dự án cải tạo hệ thống thoát nước các tuyến Dương Văn Cam, Đặng Thị Rành, Kha Vạn Cân, Hồ Văn Tư dự kiến hoàn thành vào tháng 9 năm nay. Ngoài ra, dự án cải tạo hệ thống thoát nước khu vực Thảo Điền – Quốc Hương – Xuân Thủy – Nguyễn Văn Hưởng cũng được kỳ vọng hoàn thành cuối năm nay. Ngoài hệ thống cống và kênh rạch, thành phố còn đặt kỳ vọng vào các hồ điều tiết nhằm tăng khả năng giữ nước khi mưa lớn. Đáng chú ý, dự án giải quyết ngập do triều có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu giai đoạn 1 với tổng vốn gần 10.000 tỉ đồng đang bước vào giai đoạn hoàn thiện. Các cống kiểm soát triều như Bến Nghé, Tân Thuận, Phú Xuân, Mương Chuối đều đã đạt tiến độ trên 90%. Khi đưa vào vận hành, dự án không chỉ kiểm soát triều cường mà còn hỗ trợ điều tiết mực nước trên hệ thống sông, kênh rạch, nâng hiệu quả tiêu thoát nước mưa, hạn chế xâm nhập mặn và cải thiện môi trường đô thị.

Tuy nhiên, hạ tầng chỉ là một phần của bài toán. Bước vào mùa mưa, UBND TPHCM đang siết chặt trách nhiệm quản lý tại cơ sở. Thành phố đã ban hành phương án chủ động ứng phó ngập lụt do mưa lớn, triều cường, xả lũ và bão; yêu cầu toàn bộ sở ngành, địa phương thực hiện nghiêm phương châm “bốn tại chỗ” và nguyên tắc “ba sẵn sàng” trong công tác phòng chống ngập.

Đáng chú ý, UBND TPHCM yêu cầu các phường, xã phải rà soát toàn bộ vị trí xung yếu, đánh giá khu vực dân cư bị ảnh hưởng và xây dựng phương án ứng phó từ sớm. Trường hợp không thực hiện việc rà soát, báo cáo dẫn đến thiệt hại về người do ngập lụt, chủ tịch UBND phường, xã phải chịu trách nhiệm trước UBND TPHCM.

Thông điệp này cho thấy chống ngập không còn là câu chuyện riêng của các dự án ngàn tỉ mà đã được kéo sát về từng địa bàn cơ sở. Khi mùa mưa đang bắt đầu, với những trận mưa đầu mùa liên tiếp thử sức hạ tầng đô thị, hiệu quả giảm ngập của TPHCM sẽ phụ thuộc đồng thời vào tiến độ dự án và trách nhiệm quản lý của từng chính quyền phường, xã.