Bộ Luật Lao động năm 2019: Nhiều thay đổi 'then chốt'

Từ ngày 1/1/2021, Bộ Luật Lao động năm 2019 sẽ bắt đầu có hiệu lực, thay thế cho Bộ Luật Lao động 2012. Trong đó, đối với người lao động có 10 điểm mới và đối với người sử dụng lao động có 6 điểm mới. Những cải tiến này được Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) đánh giá có thể mang lại lợi ích cho cả người lao động và người sử dụng lao động.

Ảnh minh hoạ
Ảnh minh hoạ

Những thay đổi mang tính “then chốt” của Bộ Luật Lao động

Một trong những điểm mới quan trọng nhất của Bộ Luật Lao động là mở rộng phạm vi điều chỉnh, bổ sung thêm đối tượng là người lao động làm việc mà không có hợp đồng lao động bằng văn bản. Bộ Luật có một số nội dung được áp dụng cho toàn bộ khoảng 55 triệu người, thay vì phạm vi điều chỉnh hiện tại chỉ khoảng 20 triệu người là những người lao động có quan hệ lao động.

Tiếp theo là việc các quy định nhằm bảo đảm nguyên tắc không phân biệt giới và phòng chống quấy rối tình dục tại nơi làm việc. Lần đầu tiên, hành vi quấy rối tình dục được định nghĩa trong pháp luật và người sử dụng lao động có nghĩa vụ phải ban hành nội quy lao động và thực hiện các giải pháp nhằm ngăn chặn quấy rối tình dục tại nơi làm việc.

Tuổi nghỉ hưu sẽ được điều chỉnh tăng dần lên 62 tuổi đối với lao động nam (mỗi năm tăng thêm ba tháng) và 60 tuổi đối với lao động nữ (mỗi năm tăng thêm bốn tháng). Điều này sẽ giúp giảm khoảng cách giới từ năm năm xuống còn hai năm, đồng thời giúp xây dựng hệ thống bảo hiểm hưu trí bền vững hơn về tài chính và giải quyết thách thức về nhân khẩu học do dân số già hóa nhanh.

Bộ Luật đã đưa ra những quy định pháp lý cho phép người lao động và người sử dụng lao động tự quyết định mức lương và điều kiện lao động thông qua đối thoại và thương lượng, trong đó vai trò của Nhà nước chỉ giới hạn ở việc xác định những tiêu chuẩn pháp lý tối thiểu như tiền lương tối thiểu và giới hạn thời gian làm thêm giờ.

Bộ Luật cho phép người lao động được thành lập và gia nhập tổ chức đại diện người lao động do họ lựa chọn, không nhất thiết phải là thành viên của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam. Các tổ chức của người lao động không phải là thành viên của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam có thể được thành lập tại doanh nghiệp, họ có những quyền và nghĩa vụ trong quan hệ lao động bình đẳng với các tổ chức công đoàn cơ sở thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.

Bộ Luật cũng bảo đảm bảo các tổ chức của người sử dụng lao động và các tổ chức của người lao động trước hành vi can thiệp lẫn nhau của mỗi bên, đảm bảo cho người lao động được hưởng sự bảo vệ đầy đủ trước những hành vi phân biệt đối xử do tham gia công đoàn.

Bộ Luật mới quy định rõ ràng hơn nghĩa vụ của người sử dụng lao động, nghiêm cấm những hành vi phân biệt đối xử và can thiệp vào chức năng và hoạt động của các tổ chức đại diện người lao động trước và sau khi đăng ký thành lập. Cán bộ quản lý tham gia vào quá trình ra quyết định liên quan đến điều kiện lao động, tuyển dụng, kỷ luật, chấm dứt hợp đồng lao động không được tham gia vào cùng tổ chức của người lao động với những lao động bình thường khác. Điều này sẽ dần chấm dứt tình trạng phổ biến là các cán bộ quản lý cấp cao và cấp trung chi phối các tổ chức đại diện người lao động ở cấp doanh nghiệp.

Bộ Luật mới có cơ chế giải quyết tranh chấp lao động đã được tinh giản. Nếu tranh chấp lao động không được hòa giải thành công, người lao động giờ đây có thể lựa chọn đình công hợp pháp hoặc yêu cầu trọng tài phán quyết. Trước đây, cần thêm nhiều bước khác để có thể đình công hợp pháp.

Đánh giá của Tổ chức Lao động quốc tế

Tiến sĩ Chang-Hee Lee, Giám đốc Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) Việt Nam nhận định, “nhiều cải tiến trong Bộ luật Lao động mới có thể mang lại lợi ích cho cả người lao động và người sử dụng lao động khi tất cả mọi người đều hiểu được mình đang có những quyền mới nào và chủ động sử dụng những quyền đó.

Đồng thời, Tiến sĩ Chang-Hee Lee đưa đánh giá, những thay đổi trong Bộ Luật lao động này đưa pháp luật lao động và quan hệ lao động của Việt Nam tiệm cận hơn với Công ước số 98 của ILO về Quyền tổ chức và Thương lượng tập thể mà Việt Nam đã gia nhập năm 2019, và cải tiến theo Công ước số 87 về Tự do Hiệp hội và Bảo vệ Quyền được tổ chức mà Chính phủ dự kiến sẽ phê chuẩn vào năm 2023. Tôn trọng và áp dụng đầy đủ Công ước số 87 và Công ước số 98 của ILO là yêu cầu trọng tâm đối với Việt Nam trong khuôn khổ Hiệp định thương mại tự do EU - Việt Nam và Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương.

Đáng chú ý, Tiến sĩ Chang-Hee Lee cho biết: “Quan trọng hơn cả, những thay đổi này tạo nền tảng vững chắc cho Chính phủ, các tổ chức đại diện người sử dụng lao động và người lao động tiến lên trên con đường bền vững hơn hướng tới thịnh vượng chung và tránh được bẫy thu nhập trung bình. Điều đó sẽ thúc đẩy tiến trình nâng cấp xã hội và kinh tế của Việt Nam”.

Tiến sĩ Chang-Hee Lee, Giám đốc Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) Việt Nam. (Nguồn: Sưu tầm)
Tiến sĩ Chang-Hee Lee, Giám đốc Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) Việt Nam. (Nguồn: Sưu tầm)

Những thách thức và cơ hội phía trước

Tiến sĩ Chang-Hee Lee cho rằng, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 135 về tuổi nghỉ hưu và mới đây là Nghị định số 145 về điều kiện lao động và quan hệ lao động nhằm triển khai các quy định có liên quan. Tuy nhiên, Chính phủ vẫn chưa ban hành nghị định hướng dẫn đăng ký tổ chức đại diện của người lao động và thương lượng tập thể. Thiếu những nghị định này, người lao động và người sử dụng lao động không thể thụ hưởng những quyền mới theo Bộ luật Lao động 2019.

Bà Karen Curtis, trưởng bộ phận về Tự do Hiệp hội của ILO, nhận định, “Chính phủ nên thông qua các nghị định về đăng ký các tổ chức đại diện của người lao động và thương lượng tập thể sớm nhất có thể, nhằm giúp người lao động và người sử dụng lao động thực thi quyền của mình. Cần có sẵn tất cả các công cụ pháp lý để đảm bảo rằng người lao động khi thực thi các quyền mới theo Bộ luật sẽ được bảo vệ tối đa, bao gồm khỏi các hình thức trả thù”.

Theo Tiến sĩ Chang-Hee Lee, thanh tra lao động, mặc dù có vai trò quan trọng nhất trong việc đảm bảo thực thi pháp luật hiệu quả, không thể một mình đảm bảo sự tuân thủ đầy đối với Bộ Luật Lao động. Đây là trách nhiệm của tất cả mọi người, không chỉ của Chính phủ, các tổ chức đại diện người sử dụng lao động và người lao động, mà còn là trách nhiệm của truyền thông, các tổ chức phi chính phủ và tòa án để mọi thành viên trong xã hội đều được hưởng đầy đủ lợi ích mà Bộ Luật Lao động mới mang lại.

Tiến sĩ Chang-Hee Lee hy vọng, việc thực thi hiệu quả Bộ Luật sẽ góp phần thúc đẩy quá trình chính thức hóa nền kinh tế phi chính thức, nơi phần lớn người lao động Việt Nam đang làm việc. Chính phủ, tòa án, và các đối tác xã hội cần cùng nhau tìm ra những giải pháp mới để giải quyết những thách thức của thị trường lao động hiện đại.

Lan Anh (tổng hợp)

Tin nổi bật

Tin cùng chuyên mục

Chém chết hàng xóm sau chầu nhậu

Chém chết hàng xóm sau chầu nhậu

Trong cuộc nhậu, anh Ph. và Đại xảy ra mâu thuẫn, về nhà hai bên tiếp tục xô xát, Đại cầm dao chém một nhát vào đầu khiến nạn nhân tử vong.

Xem nhiều nhất