Thí điểm dạy tích hợp ngôn ngữ tại trường chuyên: Bước khởi đầu cho lớp học song ngữ

Hình thành môi trường sử dụng tiếng Anh thường xuyên

Chia sẻ về Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2045”, TS Nguyễn Thị Mai Hữu - Trưởng ban Quản lý Đề án Ngoại ngữ Quốc gia cho biết đề án tập trung vào 3 nhóm nhiệm vụ chính: nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Anh; từng bước giảng dạy các môn học khác bằng tiếng Anh; đồng thời xây dựng môi trường giao tiếp, làm việc bằng tiếng Anh trong nhà trường.

Theo TS Nguyễn Thị Mai Hữu, việc triển khai sẽ không thực hiện đồng loạt mà theo lộ trình phù hợp với điều kiện của từng địa phương, từng cơ sở giáo dục. Đây cũng là lý do Bộ GDĐT lựa chọn thí điểm trước tại các trường THPT chuyên - nơi có điều kiện thuận lợi hơn về đội ngũ giáo viên, năng lực học sinh và môi trường học thuật.

Thực tế, việc dạy một số môn học bằng tiếng Anh đã được nhiều địa phương triển khai trong nhiều năm qua. Tại Hà Nội và TPHCM, một số trường công lập đã tổ chức dạy Toán và Khoa học bằng tiếng Anh với giáo trình tích hợp giữa chương trình Việt Nam và tài liệu quốc tế.

Trong đó, TPHCM được xem là địa phương tiên phong khi triển khai Chương trình tiếng Anh tích hợp theo Đề án 5695 từ năm 2014. Chương trình do Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM phối hợp với EMG Education thực hiện, ban đầu triển khai tại 18 trường với khoảng 600 học sinh. Sau hơn 10 năm, chương trình đã mở rộng lên 160 trường thuộc 20 quận, huyện (cũ), thu hút hơn 30.000 học sinh tham gia. Thực tế cho thấy việc tích hợp tiếng Anh trong giảng dạy không chỉ giúp học sinh nâng cao năng lực ngoại ngữ mà còn tăng khả năng tiếp cận kiến thức theo chuẩn quốc tế.

Theo GS.TS Lê Anh Vinh - Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là nhiệm vụ dài hạn và nhiều thách thức. Tuy nhiên, ông cho rằng Việt Nam đã có lộ trình tương đối rõ ràng, đồng thời bước đầu hình thành quá trình quốc tế hóa giáo dục ở một số địa phương và cơ sở giáo dục có điều kiện thuận lợi.

GS.TS Lê Anh Vinh cũng nhận định năng lực tiếng Anh đầu vào của học sinh hiện nay đã được cải thiện, chất lượng đội ngũ giáo viên từng bước nâng cao, trong khi nguồn học liệu và nền tảng hỗ trợ học tập bằng tiếng Anh ngày càng đa dạng. Theo ông, đây là thời điểm cần có sự chuẩn bị bài bản để từng bước hình thành môi trường sử dụng tiếng Anh thường xuyên trong trường học.

Thách thức về giáo viên, học liệu và áp lực “ quá tải kép”

Dù được xem là hướng đi phù hợp với xu thế hội nhập, việc triển khai CLIL vẫn đối mặt nhiều thách thức về nhân lực, học liệu và phương pháp tổ chức dạy học. Theo đại diện một số cơ sở giáo dục, việc giảng dạy các môn học bằng tiếng Anh đòi hỏi giáo viên không chỉ vững chuyên môn mà còn phải có năng lực ngoại ngữ đủ để giảng dạy và tương tác trong lớp học.

Tuy nhiên, nguồn nhân lực hiện nay vẫn còn thiếu hụt. Ngay cả giáo viên tiếng Anh cho bậc tiểu học ở nhiều nơi cũng chưa đáp ứng đủ nhu cầu, chưa kể việc đào tạo giáo viên các môn khác có khả năng dạy bằng tiếng Anh. Theo Đề án “Đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học”, đến năm 2030, cả nước cần bổ sung khoảng 12.000 giáo viên tiếng Anh mầm non, gần 10.000 giáo viên tiếng Anh tiểu học và khoảng 200.000 giáo viên các môn học có thể giảng dạy bằng tiếng Anh.

Không chỉ thiếu giáo viên, hệ thống tài liệu học tập, học liệu số và phương pháp kiểm tra, đánh giá cũng cần được xây dựng phù hợp. Nhiều chuyên gia cho rằng nếu triển khai quá nhanh hoặc quá nặng về ngoại ngữ, học sinh có thể rơi vào tình trạng “quá tải kép”, vừa tiếp nhận kiến thức mới vừa xử lý ngôn ngữ thứ hai. Vì vậy, CLIL cần được áp dụng theo lộ trình từng bước, ưu tiên các hoạt động đơn giản như thuyết trình, đọc tài liệu hay học theo dự án bằng tiếng Anh trước khi tiến tới dạy chuyên sâu.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, GS.TS Nguyễn Hòa, Chủ tịch Hội đồng khoa học và đào tạo, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại ngữ (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho biết nhiều quốc gia từng triển khai dạy học bằng tiếng Anh nhưng gặp khó khăn trong quá trình thực hiện. Indonesia từng dạy Toán và Khoa học bằng tiếng Anh từ năm 2006 nhưng phải dừng vào năm 2013 do lo ngại ảnh hưởng tiếng mẹ đẻ. Malaysia cũng từng áp dụng mô hình này nhưng sau đó điều chỉnh vì học sinh gặp khó khăn trong tiếp thu kiến thức.

Theo GS.TS Nguyễn Hòa, đây không phải thất bại của CLIL hay EMI mà chủ yếu do cách tổ chức thực hiện. Ông cho rằng việc kiểm tra, đánh giá cũng cần thay đổi theo hướng tách riêng phần đánh giá kiến thức môn học và năng lực ngoại ngữ, trong đó trọng tâm vẫn phải là mức độ hiểu nội dung bài học.