TP Hồ Chí Minh: Nối dài metro, mở rộng kết nối

Được quy hoạch từ hàng chục năm trước, mạng lưới đường sắt đô thị ở TPHCM (cũ) thực hiện theo mô hình hướng tâm, với các trục tỏa đi 4 hướng. Đây là mô hình mà nhiều đô thị lớn trên thế giới với các tuyến đường sắt hiện đại đã thực hiện. Sau sáp nhập với khu vực Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu cũng như mở rộng, kết nối không gian đô thị tới Long Thành, Cần Giờ, mạng lưới metro ở TPHCM đang được lên kế hoạch kéo dài nhiều tuyến sẵn có song song với việc xây mới. Mô hình kéo dài metro không chỉ giúp giữ quy hoạch cũ mà còn mở ra không gian phát triển ở đô thị mới phù hợp, cùng việc kết nối với các trung tâm về giao thông, du lịch khác. Ngoài ra, bản chất metro vẫn là phương tiện giao thông công cộng nên việc nối dài cũng giúp kết nối sâu rộng giữa các địa phương xã, phường với trung tâm của thành phố.

Với tuyến số 1 Bến Thành - Suối Tiên đang vận hành khai thác, TPHCM dự kiến sẽ kéo dài thêm ở nhiều hướng mới. Tại nhà ga cuối Suối Tiên, tuyến metro sẽ được kéo dài tới trung tâm hành chính của tỉnh Đồng Nai (khu vực Biên Hòa) rồi tiếp tục kéo dài tới sân bay Long Thành (tỉnh Đồng Nai). Theo kế hoạch dự kiến, đoạn metro này có chiều dài khoảng 41,4km, xuất phát từ ga Suối Tiên (nằm cạnh quốc lộ 1A) và đi men theo quốc lộ 1A tới khu vực Biên Hoà, sau đó tiếp tục nối vào sân bay Long Thành. Với nguồn vốn khoảng hơn 60.000 tỷ đồng, dự án dự kiến sẽ được thực hiện và hoàn thành trước năm 2030. Ngoài ra, cũng tại ga Suối Tiên dự kiến sẽ có tuyến metro đi tới khu vực thành phố mới Bình Dương. Đây là tuyến có chiều dài khoảng 31,6km cùng nguồn vốn khoảng 46.725 tỷ đồng. Tuyến dự kiến sẽ có 17 ga trên cao, sẽ kết nối vào mạng lưới metro hiện hữu. Việc kéo dài metro từ ga Suối Tiên sẽ giúp tuyến số 1 hiện hữu vươn xa hơn, trải rộng hơn rất nhiều.

Ngoài tuyến số 1, tuyến metro số 2 từ Bến Thành đi Tham Lương dài hơn 11km hiện đang xây dựng cũng lên kế hoạch kéo dài. Theo đó, TPHCM sẽ kéo dài tuyến số 2 thêm từ Bến Thành đi Thủ Thiêm dài khoảng 6,2km. Cùng với đó, TPHCM sẽ tiếp tục kéo dài mạng lưới đường sắt tốc độ cao từ Thủ Thiêm đi sân bay Long Thành. Cả hai đoạn này dự kiến sẽ khởi công trong năm 2026 theo cơ chế khẩn cấp của các dự án hạ tầng giao thông nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện. Bên cạnh đó, kế hoạch kéo dài từ ga Tham Lương đi khu vực phía Tây Bắc (Hóc Môn, Củ Chi) sau khi xây dựng xong đoạn Bến Thành-Tham Lương. Cũng nằm trong việc kéo dài và mở rộng các tuyến metro là tuyến Bến Thành đi Cần Giờ dài hơn 50km. Đây là tuyến đường sắt tốc độ cao nhưng có quy chuẩn vận hành và khai thác tương tự, đồng nhất với các tuyến đường sắt đô thị hiện hữu.

Đặc biệt, TPHCM cũng sẽ thực hiện tuyến metro số 3 với chiều dài khoảng 40km, từ Vũng Tàu đi Bà Rịa và Phú Mỹ, kết nối vào tuyến Thủ Thiêm - Long Thành trong tương lai. Như vậy, ít năm tới, mạng lưới metro ở TPHCM sẽ không chỉ từ phường Bến Thành vươn đi hầu khắp các khu vực trung tâm mà kết nối với nhiều phường xã, gồm cả khu vực cũ và mới sau sáp nhập. Đó không chỉ là “xương sống” của hệ thống giao thông công cộng mà còn là trục giao thông chính của người dân trên địa bàn.

Theo TS Trần Quang Thắng - Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TPHCM, sau sáp nhập, TPHCM chuyển từ mô hình đô thị đơn cực sang đại đô thị đa trung tâm, trong đó metro giữ vai trò trục giao thông xương sống, kết nối hiệu quả khu vực trung tâm với các đô thị vệ tinh phía Bắc như Bình Dương, thay cho sự phụ thuộc quá lớn vào đường bộ. Cũng theo ông Thắng, hiện nay việc đi lại giữa TPHCM và các khu vực khác chủ yếu dựa vào tuyến đường bộ vốn đã quá tải. Vì vậy, các tuyến metro sẽ tạo năng lực vận chuyển ổn định, bền vững, góp phần giảm ùn tắc, tai nạn giao thông và ô nhiễm môi trường. Không chỉ giải bài toán giao thông, metro còn định hình lại không gian phát triển đô thị sau sáp nhập. Khi hệ thống này đi vào hoạt động, người dân có thể sinh sống tại Bình Dương hay các khu vực khác và làm việc tại trung tâm TPHCM với thời gian di chuyển ngắn hơn, tạo điều kiện giãn dân khu vực lõi và phát triển đô thị theo định hướng TOD.